Wyrok Sądu Rejonowego

II K 123/23

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

15 marca 2024 roku

Sąd Rejonowy w Warszawie Wydział XII Cywilny w składzie: Przewodniczący: Sędzia Anna Kowalska Protokolant: Jan Nowak

po rozpoznaniu 10 marca 2024 roku w Warszawie na rozprawie

sprawy z powództwa Jan Kowalski przeciwko Skarbowi Państwa - Areszt Śledczy w Warszawie o zapłatę

1. oddala powództwo; 2. obciąża powoda Jan Kowalski kosztami procesu, szczegółowe ich wyliczenie pozostawiając referendarzowi sądowemu.

Sędzia Anna Kowalska

UZASADNIENIE

Powód Jan Kowalski wniósł o zasądzenie od pozwanego Skarbu Państwa - Aresztu Śledczego w Warszawie na rzecz powoda kwoty 10 000 zł z tytułu zadośćuczynienia za doznaną krzywdę w związku z wywołaniem rozstroju zdrowia oraz kwoty 5 000 zł z tytułu zadośćuczynienia w związku z naruszeniem dóbr osobistych powoda przez pozwanego. W uzasadnieniu swojego stanowiska wskazał, że kwota 10 000 zł należy się powodowi z tytułu zadośćuczynienia, gdyż będąc osadzonym w Areszcie Śledczym w Warszawie w okresie od 1 stycznia 2023 do 31 grudnia 2023 roku zaraził się chorobą świerzbem, natomiast kwoty 5 000 zł domaga się z tytułu zadośćuczynienia za naruszenie przez pozwanego dóbr osobistych powoda w postaci godności osobistej i prawa do intymności. Następnie podał, że w celi, w której był osadzony, były niewłaściwe warunki sanitarne, brak dostępu do bieżącej wody, utrzymująca się wilgoć. Powód podniósł, że odbywanie kary pozbawienia wolności w przeludnionych celach, z nieoddzieloną toaletą i węzłem sanitarnym, z niewystarczającą ilością łóżek i nieodpowiednią wentylacją może stanowić przejaw poniżającego traktowania, prowadzącego do naruszenia godności osób pozbawionych wolności.

Pozwany Skarb Państwa - Dyrektor Aresztu Śledczego w Warszawie wniósł o oddalenie powództwa oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych. Uzasadniając swoje stanowisko pozwany wskazał, że pozew dotyczy okresu przebywania powoda w Areszcie Śledczym w Warszawie od 1 stycznia 2023 roku do 31 grudnia 2023 roku. Poinformował, że podnoszony przez powoda zarzut wywołania rozstroju zdrowia i uszczerbku na zdrowiu jest bezpodstawny, gdyż powód miał zapewnioną w Areszcie Śledczym w Warszawie pełną i właściwą opiekę medyczną, a cela mieszkalna, w której przebywał, wyposażona była w bieżącą wodę i środki czystości. Nadto podał, że nieprawdziwe są zarzuty podnoszone w pozwie dotyczące złych warunków sanitarnych i bytowych w Areszcie Śledczym bowiem cela, w której przebywał powód, wyposażona jest w okno umożliwiające dopływ świeżego powietrza oraz odpowiednie przewody wentylacyjne, a także do celi doprowadzana jest bieżąca woda.

Stan faktyczny

Powód Jan Kowalski przebywał w Areszcie Śledczym w Warszawie w okresie od 1 stycznia 2023 roku do 31 grudnia 2023 roku.

Okoliczność bezsporna

W okresie objętym żądaniem pozwu powód przebywał początkowo w celi 3-osobowej na oddziale A, następnie został przeniesiony do izolacyjnej celi dyscyplinarnej na oddział B. Powód przebywał w izolacyjnej celi nr 10 (11) w związku z wymierzeniem mu kary dyscyplinarnej za stałe, powtarzające się naganne, agresywne zachowanie i używanie słów wulgarnych w okresie od 15 lutego 2023 roku do 1 marca 2023 roku.

Dowód:

− zeznania powoda - k. 25 − wniosek o wymierzenie kary dyscyplinarnej z 14 lutego 2023 roku - k. 30 − decyzja Dyrektora Aresztu Śledczego w Warszawie - k. 35

Cele, w których przebywał powód, były wyposażone w łóżko piętrowe, stół, krzesło i szafkę. W celach znajdowały się kąciki sanitarne, które oddzielone były od reszty celi ściankami działowymi. Osadzeni dodatkowo zasłaniali sobie wejście kocem lub prześcieradłem. Nadto, cele mieszkalne wyposażone były w okna otwierające się do wewnątrz, umożliwiające dopływ świeżego powietrza oraz drożne przewody wentylacyjne, a także doprowadzana była do nich bieżąca woda. Przewody wentylacyjne znajdujące się w celach, w których przebywał powód, zostały poddane okresowej kontroli przeprowadzonej 10 stycznia 2023 roku przez kominiarza Jana Wiśniewskiego. W wyniku kontroli stwierdzono, że objęte kontrolą przewody kominowe oraz elementy urządzeń kominowych odpowiadają przepisom ustawy prawo budowlane. W trakcie osadzenia powoda w Areszcie Śledczym w Warszawie w okresie objętym żądaniem pozwu w celach, w których przebywał powód, były dokonywane kontrole sanitarne i prowadzone zabiegi dezynfekcyjne.

W Areszcie Śledczym w Warszawie żywienie podlega kontroli Sanepidu i Inspekcji Weterynaryjnej. W okresie objętym żądaniem pozwu nie było w Areszcie Śledczym w Warszawie żadnego zatrucia pokarmowego z powodu wydawanych i przygotowywanych posiłków.

Dowód:

− notatka służbowa z 20 lutego 2023 roku - k. 40 − zeznania świadka Adam Nowak - k. 45 − protokół nr 1/2023 z okresowej kontroli przewodów kominowych z 10 stycznia 2023 roku - k. 50-55 − protokół dezynfekcji z 2 lutego 2023 roku - k. 60-65 − zeznania świadka Maria Kowalska - k. 70-75 − zeznania świadka Piotr Wiśniewski - k. 80-85 − zeznania świadka Anna Zielińska - k. 90-95

20 lutego 2023 roku powód zgłosił się do lekarza pierwszego kontaktu z powodu wysypki i swędzenia skóry. Skierowano powoda do lekarza dermatologa, który zalecił kurację za pomocą maści. Kolejne konsultacje dermatologiczne odbyły się 27 lutego 2023 roku i 5 marca 2023 roku. Z uwagi na utrzymujące się zmiany skórne i swędzenie zaistniało u powoda podejrzenie świerzbu. W związku z powyższym zlecono izolację powoda i zastosowano Permetrynę dwa razy dziennie przez 7 dni oraz kąpiele i zmianę bielizny osobistej po zakończeniu kuracji. 12 marca 2023 roku lekarz dermatolog stwierdził ustąpienie zmian skórnych i zakończenie kuracji leczniczej. Powód przez kolejne 2 lata nie zgłosił się do lekarza z powodu zmian skórnych, gdyż nie doszło do nawrotu choroby.

Dowód:

− opinia biegłego sądowego z dziedziny dermatologii Adam Małysz - k. 100-105 − zeznania świadka Katarzyna Nowak - k. 110-115 − dokumentacja medyczna powoda - k. 120-125

Świerzb, którą przebył pozwany będąc osadzonym w Areszcie Śledczym w Warszawie, jest chorobą uleczalną w bardzo krótkim okresie czasu, leczenie nie jest uciążliwe. Bieżąca woda i mydło, w które były zaopatrzone cele, w których przebywał powód, stanowią wystarczające warunki do zachowania odpowiedniej higieny osobistej.

Dowód:

− opinia biegłego dermatologii Adam Małysz k. 130-135 − ustna uzupełniająca opinia biegłego Adam Małysz - k. 140-145

W dacie wydania karty informacyjnej z 31 grudnia 2023 roku powód nie wykazywał żadnych skórnych zmian chorobowych.

Dowód:

− opinia biegłego dermatologii Adam Małysz k. 150-155 − ustna uzupełniająca opinia biegłego Adam Małysz - k. 160-165

Ocena dowodów

Powyższy stan faktyczny został ustalony na podstawie bezspornych twierdzeń stron, opinii biegłego Adam Małysz, zeznań świadków Adam Nowak, Maria Kowalska, Piotr Wiśniewski, Anna Zielińska, Katarzyna Nowak oraz wymienionych wyżej dokumentów.

Sąd dał wiarę w całości zeznaniom świadków Adam Nowak, Maria Kowalska, Piotr Wiśniewski, Anna Zielińska, Katarzyna Nowak, gdyż były logiczne, spójne i korespondowały z pozostałym wiarygodnym materiałem dowodowym, w szczególności z dowodami z dokumentów.

Opinia sporządzona przez biegłego sądowego Adam Małysz była logiczna, zgodna z aktualną wiedzą z dziedziny dermatologii. Biegły potrafił szczegółowo i w sposób wyczerpujący odnieść się do wszystkich zadanych mu pytań i poprzeć je odpowiednią i przekonującą argumentacją.

Sąd dał wiarę zgromadzonym w sprawie dokumentom, albowiem żadna ze stron nie kwestionowała ich prawdziwości, a i Sąd nie znalazł podstaw do tego, by czynić to z urzędu.

Ocena prawna

Powództwo było niezasadne. W przedmiotowej sprawie, powód swoje roszczenia o zadośćuczynienie zgłosił na podstawie art. 24 § 1 k.c. w związku z art. 448 k.c. oraz na podstawie art. 445 § 1 k.c. w zw. z art. 444 § 1 k.c. Zgodnie z pierwszym z powołanych przepisów ten, czyje dobro osobiste zostaje zagrożone cudzym działaniem, może żądać zaniechania tego działania, chyba że nie jest ono bezprawne. W razie dokonanego naruszenia może on także żądać, ażeby osoba, która dopuściła się naruszenia, dopełniła czynności potrzebnych do usunięcia jego skutków, w szczególności ażeby złożyła oświadczenie odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie. Na zasadach przewidzianych w kodeksie może on również żądać zadośćuczynienia pieniężnego lub zapłaty odpowiedniej sumy pieniężnej na wskazany cel społeczny. Z kolei stosownie do treści art. 445 § 1 k.c. w razie naruszenia dobra osobistego sąd może przyznać temu, czyje dobro osobiste zostało naruszone, odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę lub na jego żądanie zasądzić odpowiednią sumę pieniężną na wskazany przez niego cel społeczny, niezależnie od innych środków potrzebnych do usunięcia skutków naruszenia. Jak wskazuje się w doktrynie, przesłankami ochrony dóbr osobistych, które muszą być spełnione łącznie, są: 1) istnienie dobra osobistego, 2) zagrożenie lub naruszenie tego dobra, 3) bezprawność zagrożenia lub naruszenia; przy czym pierwsze dwie przesłanki udowodnić musi powód dochodzący ochrony, natomiast pozwany winien bronić się wykazując, że jego działanie było zgodne z prawem, albowiem obowiązuje domniemanie bezprawności. Art. 448 k.c. nie wymaga dla odpowiedzialności winy sprawcy. Powód Jan Kowalski domagał się w niniejszej sprawie zasądzenia od pozwanego na jego rzecz: − kwoty 5 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty jako zadośćuczynienia za naruszenie jego dóbr osobistych, jakimi są godność i prawo do prywatności, − kwoty 10 000 zł wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty jako zadośćuczynienia za doznaną krzywdę w związku z naruszeniem dobra osobistego jakim jest zdrowie - wywołanie rozstroju zdrowia, "zakażenie" świerzbem. Szczegółową analizę przepisów dotyczących naruszenia dóbr osobistych podczas wykonywania kary pozbawienia wolności, którą Sąd w pełni podziela i akceptuje, przeprowadził Sąd Najwyższy w uzasadnieniu wyroku z 15 stycznia 2004 roku w sprawie o sygn. akt II CK 284/02. W uzasadnieniu tego wyroku wskazano, że zgodnie z art. 30 Konstytucji przyrodzona i niezbywalna godność człowieka jest nienaruszalna, a jej poszanowanie i ochrona stanowi obowiązek władz publicznych. Obowiązek ten powinien być realizowany przez władze publiczne przede wszystkim wszędzie tam, gdzie Państwo działa w ramach imperium, realizując swoje zadania represyjne, których wykonanie nie może prowadzić do większego ograniczenia praw człowieka i jego godności niż to wynika z zadań ochronnych i celu zastosowanego środka represji. Wymóg zapewnienia przez Państwo godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności jest jednym z podstawowych wymogów nowożytnego państwa prawa, znajdującym wyraz w normach prawa międzynarodowego. Stanowi o tym wprost art. 10 ust. 1 ratyfikowanego przez Polskę Międzynarodowego Paktu Praw Obywatelskich i Politycznych z 19 grudnia 1966 roku, głoszący, że każda osoba pozbawiona wolności będzie traktowana w sposób humanitarny i z poszanowaniem przyrodzonej godności człowieka. Także art. 3 Konwencji o Ochronie Praw Człowieka i Podstawowych Wolności stanowiący, że nikt nie może być poddany torturom ani nieludzkiemu lub poniżającemu karaniu, wprowadza obowiązek władzy publicznej zapewnienia osobom osadzonym w zakładach karnych godziwych i humanitarnych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, nienaruszających godności ludzkiej. Łączy się z tym wynikający z art. 8 Konwencji nakaz poszanowania życia prywatnego obywateli i ich prawa do intymności, co w odniesieniu do osób osadzonych w zakładach karnych oznacza obowiązek zapewnienia takich warunków bytowych i sanitarnych, w których godność ludzka i prawo do intymności nie doznają istotnego uszczerbku. Odpowiednikami powyższych norm prawa międzynarodowego są art. 30, 40 i 47 Konstytucji, wprowadzające wskazane zasady na grunt prawa polskiego. Europejski Trybunał Praw Człowieka, rozpoznając sprawy dotyczące warunków odbywania kary pozbawienia wolności, uznał za obowiązek państwa dokonywanie systematycznej kontroli decyzji podejmowanych w zakładach karnych w celu zapewnienia odpowiednich warunków życia więźniów, z uwzględnieniem normalnych i uzasadnionych wymagań związanych z pozbawieniem wolności (wyrok z 26 kwietnia 1979 r. w sprawie Airey przeciwko Irlandii). Zajmując się kwestią wielkości celi, w jakiej powinni przebywać więźniowie, jako elementu zapewnienia godziwych warunków odbywania kary pozbawienia wolności, Europejski Trybunał Praw Człowieka uznał za sprzeczną ze standardami Europejskiej Konwencji Praw Człowieka powierzchnię 2,5 m2, przypadającą na osadzonego w sprawie zakończonej wyrokiem z 8 lipca 1981 roku w sprawie Silver i Inni przeciwko Zjednoczonemu Królestwu (skarga nr 6206/73). W orzeczeniu z 30 stycznia 1992 roku (skarga nr 12738/87), stwierdził, że przebywanie w zatłoczonej celi z nieodpowiednią wentylacją i z otwartą toaletą, brakiem możliwości uczestniczenia w zajęciach i kursach oraz korzystania z biblioteki, powoduje wzrost poczucia przygnębienia i niższości i może być oceniane jako nieludzkie oraz poniżające traktowanie więźniów, stanowiące naruszenie art. 3 Konwencji. W orzeczeniu z 27 listopada 1992 roku (skarga nr 14114/88) uznał, że sam fakt przetrzymywania więźnia w przeludnionej celi, w niewłaściwych warunkach sanitarnych, z niewystarczającą liczbą łóżek i brakiem odpowiednich ćwiczeń fizycznych stanowi poniżające traktowanie, rodzące obowiązek wypłaty odszkodowania. Należy zatem stwierdzić, że odbywanie kary pozbawienia wolności w przeludnionych celach, z nieoddzieloną toaletą i węzłem sanitarnym, z niewystarczającą liczbą łóżek i nieodpowiednią wentylacją, może stanowić przejaw poniżającego traktowania, prowadzącego do naruszenia godności osób pozbawionych wolności. Na gruncie prawa polskiego może to uzasadniać żądanie zasądzenia zadośćuczynienia na podstawie art. 445 § 1 k.c. w związku z art. 24 k.c. jako naruszające dobra osobiste skazanego: godność i prawo do intymności. Takich warunków nie można uznać za uzasadniony i normalny element kary pozbawienia wolności, co wynika także z art. 110 k.k.w., w którym ustawodawca, dostosowując przepisy dotyczące wykonania kary pozbawienia wolności do norm prawa europejskiego, zawarł wymogi dotyczące warunków bytowych w celach mieszkalnych i wskazał, że powierzchnia przypadająca na skazanego nie może wynosić mniej niż 3 m2, cele muszą być wyposażone w odpowiedni sprzęt zapewniający skazanemu osobne miejsce do spania i odpowiednie warunki higieny, dostateczny dopływ powietrza oraz odpowiednią temperaturę i oświetlenie. Tylko w szczególnie uzasadnionych wypadkach określonych w art. 112 k.k.w. może dojść do ograniczenia wielkości powierzchni celi na jednego skazanego poniżej 3 m2, jednak jedynie do nie mniej niż 2 m2 i na czas określony, nie dłuższy niż 14 dni, wyjątkowo czas ten może zostać przedłużony, łącznie na nie więcej niż 28 dni. Art. 448 k.c., stanowiący podstawę roszczeń z tytułu naruszenia dóbr osobistych, nie wymaga dla odpowiedzialności winy sprawcy oraz przewiduje domniemanie bezprawności jego działania naruszającego dobra osobiste, co powoduje, że dochodzący ochrony nie musi tej przesłanki udowadniać, natomiast na sprawcy ciąży obowiązek wykazania, że jego działanie było zgodne z prawem. Na powodzie zgodnie z art. 6 k.c. spoczywa ciężar dowodu, że doszło do naruszenia dóbr osobistych. Jednak powód tego w toku procesu nie uczynił, stąd jego powództwo podlegało oddaleniu. Powód wskazywał, że przebywał w Areszcie Śledczym w Warszawie w celach, których panowały niewłaściwe warunki sanitarne, tj. brakowało dostępu do bieżącej wody, nie było wystarczającej ilości sprzętów, brakowało odpowiedniej wentylacji, a posiłki odbiegały od normy. Pozwany temu zaprzeczył, a na powodzie spoczywał w tym zakresie ciężar dowodu, powód jednak w toku procesu tego nie udowodnił. Przeciwnie, z ustalonego stanu faktycznego wynika, że cele były odpowiednio wyposażone, a warunki sanitarne odpowiednie. W niniejszym postępowaniu powód domagał się także zadośćuczynienia w związku z naruszeniem jego dobra osobistego, jakim jest zdrowie, poprzez wywołanie jego rozstroju - "zakażenie nieuleczalną" chorobą świerzbem. Z akt postępowania wynika, że powód podczas pobytu w Areszcie Śledczym w Warszawie przebył chorobę świerzbu, która jednak całkowicie ustąpiła na skutek otrzymania przez powoda odpowiedniej pomocy medycznej. Z opinii biegłego wynika, że powód nie cierpi w chwili obecnej na żadne dolegliwości skórne, a objawy świerzbu po zastosowaniu kuracji podczas pobytu w Areszcie Śledczym w Warszawie ustąpiły całkowicie i nie powróciły. Powód nie udowodnił przy tym w żaden sposób, by to rzekomo nieodpowiednie warunki sanitarne panujące w celach, w których przebywał, spowodowały, że zapadł on na opisywane schorzenie. Powód mógł zachorować na świerzb również z powodu braku zachowania przez siebie odpowiedniej higieny, nieskorzystania z dostępnych środków czystości, niedbania w należytym stopniu o porządek w celi. Powód w żaden sposób nie wykazał, że to pozwany jest sprawcą wywołania u niego rozstroju zdrowia i aby pozwany ponosił odpowiedzialność za zachorowanie przez powoda na świerzb. Z ustalonego stanu faktycznego wynika, że powodowi została udzielona fachowa pomoc medyczna, a działania lekarzy, którzy w odpowiedni sposób zareagowali i zdiagnozowali chorobę, doprowadziły do szybkiego i całkowitego wyleczenia powoda. Stosownie do treści art. 444 § 1 k.c., w razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia naprawienie szkody obejmuje wszelkie wynikłe z tego powodu koszty. Na żądanie poszkodowanego zobowiązany do naprawienia szkody powinien wyłożyć z góry sumę potrzebną na koszty leczenia, a jeżeli poszkodowany stał się inwalidą, także sumę potrzebną na koszty przygotowania do innego zawodu. W myśl art. 445 § 1 k.c. w wypadkach przewidzianych w artykule poprzedzającym sąd może przyznać poszkodowanemu odpowiednią sumę tytułem zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Konstrukcja art. 445 k.c. została oparta na trzech zasadach. Pierwsza z nich sprowadza się do stwierdzenia, że zadośćuczynienie pieniężne sąd może przyznać poszkodowanemu jedynie w wypadkach wyraźnie w ustawie przewidzianych, czyli między innymi w razie uszkodzenia ciała lub wywołania rozstroju zdrowia (art. 444 k.c.). Druga z zasad to ograniczenie stosowania zadośćuczynienia pieniężnego do odpowiedzialności deliktowej, której przesłankami są: powstanie szkody, zdarzenie, z którym ustawa wiąże obowiązek odszkodowawczy oznaczonego podmiotu (czyn niedozwolony), związek przyczynowy między owym zdarzeniem a szkodą. Trzecia zasada natomiast sprowadza się do fakultatywności zadośćuczynienia pieniężnego, co oznacza, że jego przyznanie nie jest, nawet w razie zaistnienia krzywdy, obligatoryjne i zależy tylko od uznania sądu. W przedmiotowej sprawie bezspornym było, że powód przebywając w Areszcie Śledczym w Warszawie przebył chorobę świerzbu. Mając na uwadze jednak ustalenia poczynione we wcześniejszej części uzasadnienia w przedmiocie warunków sanitarnych, które panowały w Areszcie Śledczym w Warszawie w okresie objętym żądaniem pozwu, należy zauważyć, że powód w żaden sposób nie wykazał, aby pozwany ponosił odpowiedzialność za szkodę, którą poniósł, a także nie wykazał związku przyczynowego między działaniem lub zaniechaniem pozwanego a powstałą szkodą. Z ustalonego stanu faktycznego wyraźnie wynika, że warunki sanitarne panujące w celach były odpowiednie, a dostęp do bieżącej wody i środków czystości był wystarczającym "środkiem zapobiegawczym", aby uniknąć zachorowania na opisywane schorzenie. Oprócz tego, udzielona powodowi pomoc medyczna po zachorowaniu na świerzb doprowadziła do całkowitego i szybkiego wyleczenia. Z uwagi na powyższe na podstawie powołanych przepisów, powództwo w punkcie 1 należało w całości oddalić. O kosztach procesu orzeczono w punkcie 2 wyroku na podstawie art. 98 § 1 k.p.c. w zw. art. 98 § 3 k.p.c. i art. 108 § 1 k.p.c. Powód w całości przegrał proces, stąd winien ponieść koszty procesu, przy czym sąd przesądził jedynie zasadę ponoszenia kosztów procesu, a szczegółowe wyliczenie pozostawiono referendarzowi sądowemu.

Sędzia Anna Kowalska

Zarządzenie

1. odnotować; 2. odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć pozwanemu wraz z pouczeniem o apelacji; 3. odpis wyroku z uzasadnieniem doręczyć pełnomocnikowi powoda; 4. za 7 dni lub z apelacją

Warszawa, 20 marca 2024 roku Sędzia Anna Kowalska