Wyrok Sądu Okręgowego

I C 151/18

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

dnia 15 marca 2023 roku

Sąd Okręgowy w Warszawie w Wydział Cywilny

w następującym składzie:

Przewodniczący: Sędzia Anna Kowalska

Protokolant: sekretarz sądowy Jan Nowak

po rozpoznaniu w dniu 10 marca 2023 roku w Warszawie

na rozprawie

sprawy z powództwa Adama Wiśniewskiego, Ewy Wiśniewskiej

przeciwko "Leasing-Pol" Spółka z ograniczoną odpowiedzialnością z siedzibą

w Krakowie

o oznaczenie sposobu wykonywania zobowiązania

1. oddala powództwo;

2. nie obciąża powodów nieuiszczonymi kosztami sądowymi, przejmując je na rachunek

Skarbu Państwa.

/-/ Sędzia Anna Kowalska

UZASADNIENIE

Adam Wiśniewski i Ewa Wiśniewska pozwem skierowanym do Sądu Okręgowego w Warszawie wnieśli o oznaczenie przez Sąd, na podstawie art.357¹ k.c., sposobu wykonywania zawartej przez Adama Wiśniewskiego i pozwaną Leasing-Pol Sp. z o.o. z siedzibą w Krakowie umowy leasingu nr L/2017/00123 z dnia 15 stycznia 2017 r., zabezpieczonej wekslem in blanco poręczonym przez Ewę Wiśniewską.

W uzasadnieniu stanowiska powodowie podnieśli, iż w dniu 15 stycznia 2017 r. Adam Wiśniewski zawarł z pozwaną umowę leasingu samochodu osobowego nr L/2017/00123, na zabezpieczenie której zostały wystawione trzy weksle in blanco poręczone przez Ewę Wiśniewską. Powód wskazał, że w okresie zawarcia przedmiotowej umowy rynek przewozów osobowych, w szczególności na trasach do i z Niemiec znajdował się w rozkwicie i przynosił pewny zysk. Powód był więc w stanie zawierać kolejne umowy leasingu zarówno z pozwaną jak i z innymi firmami leasingowymi. Powód oceniał wówczas rynek jako stabilny i nie przypisywał do zawieranej umowy istotnego ryzyka kontraktowego. Ponadto powód wskazał, iż nie miał w tym okresie problemów ze spłatą swoich zobowiązań zarówno w stosunku do banków, firm leasingowych czy swoich kontrahentów. Sytuacja uległa jednak zmianie od końca 2018 r. i pogarszała się na przestrzeni kolejnych lat. W wyniku kryzysu spadła bowiem liczba osób chętnych do wyjazdu we wskazanym wyżej kierunku. Co więcej, sytuację utrudniła wzmożona walka o klienta z innymi przewoźnikami międzynarodowymi. Na problemy przy spłacie zadłużenia wskazują także kolejne aneksy do przedmiotowej umowy leasingu zawartej z pozwaną, które miały na celu rozłożenie na raty zaległych rat leasingowych. Ponadto, wpływ na wciąż pogarszającą się sytuację powoda miał też wzrost kursu Euro, według którego ustalane były wszelkie opłaty i płatności z tytułu przedmiotowej umowy leasingu. W związku z powyższym, dalsze terminowe uiszczanie żądanych należności stało się praktycznie niemożliwe bez znacznego pokrzywdzenia powoda. W wyniku opóźnień w płatności kolejnych rat leasingowych w dniu 15 lipca 2020 r. przedmiotowa umowa została wypowiedziana przez pozwaną bez uprzedniego wezwania powoda do uiszczenia zaległych rat, co w opinii powoda, stanowi naruszenie postanowień przedmiotowej umowy. Pozwana wezwała także powoda do zwrotu przedmiotu leasingu i zapłaty kwoty 25 000 złotych. Powód w dniu 20 lipca 2020 r. zwrócił przedmiot leasingu zgodnie z postanowieniami umowy. Pozwana pismami z dnia 25 lipca 2020 r. i z 1 sierpnia 2020 r. wezwała odpowiednio powódkę i powoda do zapłaty wskazując jednocześnie na fakt wypełnienia weksli in blanco. W dniu 15 września 2020 r. tut. Sąd wydał przeciwko powodom nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym. Ponadto powód wskazał, iż pozwana wbrew postanowieniom przedmiotowej umowy leasingu nie dokonała sprzedaży przedmiotu leasingu oraz zaniechała oddania go w kolejny leasing, czym zawyżyła należne odszkodowanie i naruszyła zasady współżycia społecznego (pozew k.3-23).

Leasing-Pol Sp. z o.o. z siedzibą w Krakowie w odpowiedzi na pozew wniosła o oddalenie powództwa w całości.

W uzasadnieniu swojego stanowiska pozwana podniosła, że powód nie regulował należności wynikających z przedmiotowej umowy leasingu w terminie. Pozwana wskazała, że wbrew twierdzeniom powoda, zgodnie z postanowieniami umowy, wezwała powoda do zapłaty 3 zaległych opłat leasingowych i przedstawiła wezwanie do zapłaty wraz z dowodem doręczenia. Po upływie 14 dni od dnia wyznaczonego w wezwaniu do dokonania zapłaty wypowiedziała umowę leasingu i wezwała do wydania przedmiotu leasingu. Ponadto pozwana stwierdziła, iż dokonała prognozowanego wyliczenia odszkodowania na dzień 15 lipca 2020 r. bez uwzględnienia wartości pojazdu, co dało kwotę 25 000 złotych, a sprzedaż pojazdu za oferowaną należność 18 000 złotych skutkuje, że powodowi zostanie do zapłaty kwota 7 000 złotych. Mając na uwadze, że w postępowaniu zabezpieczającym komornik sądowy zabezpieczył jedynie ok. 5 000 złotych, pozwana wskazała, że dąży do sprzedaży przedmiotu leasingu za maksymalnie wysoką cenę. Co więcej, pozwana wskazała, że nie wystąpiła z pozwem o wypłatę odszkodowania, a w rezultacie, twierdzenia powoda o zawyżeniu odszkodowania nie znajdują podstaw. Pozwana wskazała także, iż powód, jako profesjonalny przedsiębiorca winien przewidzieć, że kursy walut ulegają cyklicznym zmianom, stąd twierdzenia powoda w tym zakresie także należy uznać za chybione. Co więcej pozwana stwierdziła, iż powód zawierając umowę wiedział o kierunku polityki unijnego rządu oraz o rosnącej konkurencji ze strony tanich linii lotniczych. W toku procesu pozwana podtrzymała stanowisko w sprawie oraz podniosła, iż nie można inaczej ukształtować prawa lub stosunku prawnego, który nie istnieje. Pozwana argumentowała, iż w związku z wypowiedzeniem umowy leasingu w dniu 15 lipca 2020 r. oraz z faktem, że powodowie wnieśli pozew po wygaśnięciu stosunku zobowiązaniowego, nie może on zostać już zmieniony, a w konsekwencji powództwo powinno podlegać oddaleniu. Pozwana ponadto przedłożyła do akt sprawy zdjęcia z przechowywania przedmiotu leasingu twierdząc, że nie uległ on uszkodzeniu. Co więcej, pozwana wskazała, iż zbyła przedmiot leasingu w dniu 1 września 2020 r. oraz rozliczyła umowę leasingu. W rezultacie powyższego wezwała powoda do zapłaty należności w kwocie 7 000 złotych tytułem rozliczenia umowy oraz kwoty 1 000 złotych tytułem uiszczonej opłaty za ubezpieczenie AC pojazdu (odpowiedź na pozew k.488-492, pismo k. 520-521,549-550).

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 15 stycznia 2017 r. Adam Wiśniewski zawarł z Leasing-Pol Sp. z o.o. z siedzibą w Krakowie umowę nr L/2017/00123 dotyczącą leasingu samochodu osobowego marki Skoda Octavia, na zabezpieczenie której zostały wystawione trzy weksle in blanco poręczone przez Ewę Wiśniewską. W dniu 15 marca 2018 r. oraz w dniu 10 czerwca 2019 r. strony zawarły porozumienia w sprawie zmiany przedmiotowej umowy leasingu poprzez zmianę okresu leasingu oraz opłat leasingowych. Następnie w dniu 15 grudnia 2019 r. strony zawarły kolejne porozumienie, w którym Leasing-Pol rozłożyła wymagalną wierzytelność przysługującą jej wobec powoda z tytułu przedmiotowej umowy leasingu na raty. W dniu 1 czerwca 2020 r. pozwana wezwała powoda do uregulowania zaległych 3 rat leasingowych pod rygorem wypowiedzenia umowy leasingu. Powód nie uregulował należności. W dniu 15 lipca 2020 r. w związku ze zwłoką w regulowaniu przedmiotowych należności przez powoda, umowa leasingu nr L/2017/00123 została wypowiedziana przez pozwaną, która jednocześnie wezwała powoda do uiszczenia zaległych rat i zwrotu przedmiotu leasingu. Powód zwrócił przedmiot leasingu na rzecz pozwanej w dniu 20 lipca 2020 r., co zostało potwierdzone protokołem przejęcia przedmiotu podpisanym przez strony umowy. W dniu 25 lipca 2020 r. pozwana wezwała Adama Wiśniewskiego do zapłaty w terminie 7 dni należności wynikającej z weksla wystawionego 15 stycznia 2017 r., opatrzonego datą płatności na dzień 25 lipca 2020 r. w kwocie 25 000 złotych. Pozwana następnie poinformowała powoda pismem z dnia 1 września 2020 r. o sprzedaży przedmiotu leasingu na rynku wtórnym oraz wezwała go do zapłaty kwoty 7 000 złotych tytułem odszkodowania oraz kwoty 1 000 złotych tytułem kosztów ubezpieczenia przedmiotu leasingu za okres od dnia 15 lipca 2020 roku do dnia 1 września 2020 roku. Powód w dniu 15 października 2020 r., a więc już po rozwiązaniu umowy leasingu nr L/2017/00123 wniósł niniejszy pozew, w którym zażądał oznaczenia przez Sąd sposobu wykonywania przedmiotowej umowy (umowa z deklaracjami, wekslami, aneksami, porozumieniami, harmonogramem spłat k.31-46; wypowiedzenie umowy k.47-48, pismo k.49-50, protokół przejęcia przedmiotu k.87, pismo k.489, wezwanie k.494-496, pismo k.521, faktura k.570, pismo k.571, faktura k.572-574, pismo z załącznikami k.575-577, bezsporne).

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o załączone do akt sprawy dokumenty. Zdaniem Sądu bez znaczenia dla rozstrzygnięcia sprawy były złożone do akt oferty kupna przedmiotu leasingu, wydruki artykułów prasowych dotyczące kryzysu w branży przewozów osobowych, artykuły dotyczące aprecjacji kursu Euro i inne - nie dotyczące opisanego wyżej stanu faktycznego ze względu na fakt, iż analiza przesłanki nadzwyczajnej zmiany stosunków pomiędzy stronami stała się bezprzedmiotowa ze względu na wygaśnięcie stosunku zobowiązaniowego między stronami. Sąd pominął także przy ustalaniu stanu faktycznego: zeznania świadków Piotra Zielińskiego (k.545), Marii Kamińskiej (k.588), Krzysztofa Nowaka (k.588-589), jako niemające wpływu na ustalony stan faktyczny. Sąd postanowił oddalić wniosek o dopuszczenie dowodu z zeznań świadków: Tomasza Kowalskiego, Anny Nowak, Jana Wiśniewskiego oraz wniosek o dopuszczenie dowodu z opinii biegłego rzeczoznawcy samochodowego i z przesłuchania stron zawarte w pozwie. Było to spowodowane faktem, że na skutek rozwiązania przedmiotowej umowy leasingu, stan faktyczny sprawy stał się pomiędzy stronami bezsporny i wynikał z dokumentów dotyczących umowy leasingu, która łączyła strony.

Sąd zważył, co następuje:

Zgodnie z art.357¹§1 k.c. jeżeli z powodu nadzwyczajnej zmiany stosunków spełnienie świadczenia byłoby połączone z nadmiernymi trudnościami albo groziłoby jednej ze stron rażącą stratą, czego strony nie przewidywały przy zawarciu umowy, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, oznaczyć sposób wykonania zobowiązania, wysokość świadczenia lub nawet orzec o rozwiązaniu umowy. Rozwiązując umowę sąd może w miarę potrzeby orzec o rozliczeniach stron, kierując się zasadami określonymi w zdaniu poprzedzającym.

W związku z powyższym, dla zastosowania powyższej regulacji, wystąpić musi kumulatywnie pięć przesłanek: 1) źródłem powstania zobowiązania musi być umowa, 2) musi nastąpić zmiana stosunków o charakterze nadzwyczajnym, 3) zmiana ta musi nieść za sobą nadmierną trudność w spełnieniu świadczenia lub musi grozić jednej ze stron rażącą stratą, 4) między dwoma ostatnimi przesłankami zachodzić musi związek przyczynowy, 5) wreszcie zachodzić musi nieprzewidywalność przesłanki nadmiernej trudności w spełnieniu świadczenia lub groźby rażącej straty.

W rezultacie, przepis ten znajduje zastosowanie, co do zasady, jedynie w umownych stosunkach obligacyjnych. Zważywszy na szczególny charakter tej regulacji normatywnej, która stanowi przecież wyjątek od zasady pacta sunt servanda, nie jest dopuszczalne rozszerzanie zakresu jej zastosowania, chociażby drogą analogii.

Ponadto należy mieć na uwadze fakt, iż powództwo z art.357¹ k.c. zaliczane jest do kategorii powództw o ukształtowanie prawa lub stosunku prawnego, gdyż jego treścią jest dążenie do zmiany lub rozwiązania stosunku prawnego. Dokonana na podstawie tego przepisu modyfikacja stosunku zobowiązaniowego ma charakter konstytutywny, tworzy nowy stan prawny w relacjach obligacyjnych stron. Z istoty powództwa o ukształtowanie wynika, że kształtować można coś, co istnieje. Przepis art.357¹ k.c. zezwala sądowi na ingerencję w treść istniejącego stosunku zobowiązaniowego, dopuszcza zmianę sposobu jego wykonania lub wysokości świadczenia, a także rozwiązanie umowy. Jak trafnie podnosi się w doktrynie i orzecznictwie, charakter uprawnień kształtujących sądu wynikający z tego przepisu pozwala na korzystanie z nich, dopóki nie wygasł stosunek zobowiązaniowy łączący strony. Przepis ten nie może zaś stanowić podstawy ingerencji sądu w treść stosunku zobowiązaniowego w zakresie, w jakim stosunek ten wygasł. Nie można bowiem kształtować stosunku obligacyjnego, który nie istnieje, wygasł np. skutkiem wykonania czy rozwiązania. Możliwość oznaczenia sposobu wykonania zobowiązania, wysokości świadczenia istnieje wtedy, gdy trwa stosunek zobowiązaniowy (tak m.in.: Sąd Apelacyjny w Krakowie w wyroku z dnia 15 stycznia 2020 r., sygn. akt I ACa 123/19 publ. OSA z 1 lutego 2020 r. nr 2, poz. 12; również S.N. w wyroku z dnia 10 marca 2019 roku sygn. akt I CSK 123/18, lex nr 1234567).

Fakt, iż umowa leasingu zawarta 15 stycznia 2017 r. łącząca strony została skutecznie wypowiedziana w dniu 15 lipca 2020 r. przez pozwaną z winy powoda, nie był między stronami sporny. Stosunek zobowiązaniowy między stronami wygasł więc w dniu 15 lipca 2020 r. Powodowie wnieśli pozew w niniejszej sprawie po rozwiązaniu umowy leasingu. W świetle powyższego, nie jest możliwe oznaczenie sposobu wykonania zobowiązania, które nie istnieje. Charakter uprawnień Sądu zawarty w powyższym przepisie pozwala na skorzystanie z nich przez Sąd dopóki trwa stosunek zobowiązaniowy łączący strony. Poza tym z dobrodziejstwa klauzuli rebus sic stantibus nie może skorzystać strona, która popadła w zwłokę. Zgodnie z ogólnymi zasadami prawa cywilnego, strona na skutek zwłoki nie powinna odnosić korzyści. Niewątpliwie powodowie pozostawali w zwłoce ze spełnieniem świadczenia przed terminem, w którym domagali się zastosowania tej klauzuli. W związku z powyższym Sąd odstąpił od analizy pozostałych przesłanek zastosowania art. 357¹ k.c. i orzekł jak w punkcie pierwszym sentencji wyroku.

Sąd na podstawie art.102 k.p.c. nie obciążył powodów poza uiszczonymi kosztami sądowymi - pozostałymi kosztami procesu, w szczególności częścią nie uiszczonej przez powodów opłaty od pozwu (punkt 2-gi sentencji wyroku).

/-/ Sędzia Anna Kowalska