Wyrok Sądu Okręgowego

1 I C 1234/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

dnia 15 maja 2024 r.

Sąd Okręgowy w Warszawie, 15 maja 2024 r. Wydział Cywilny

w następującym składzie

Przewodniczący: SSO Anna Kowalska

Protokolant: Jan Nowak

po rozpoznaniu w dniu 2 kwietnia 2024 r. w Warszawie

na rozprawie

sprawy z powództwa Jana Wiśniewskiego

przeciwko Skarbowi Państwa-Urzędowi Skarbowemu w Warszawie

o zapłatę

1. oddala powództwo;

2. nie obciąża powoda kosztami procesu.

/-/ SSO Anna Kowalska

UZASADNIENIE

W pozwie skierowanym do Sądu Okręgowego w Warszawie Jan Wiśniewski wystąpił przeciwko Skarbowi Państwa - Urzędowi Skarbowemu w Warszawie o zapłatę. W toku postępowania powód wielokrotnie zmieniał powództwo. Ostatecznie wniósł o zasądzenie od pozwanego kwoty 150 000 złotych wraz z odsetkami ustawowymi od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty. Na powyższą kwotę składały się odszkodowanie z powodu pozbawienia go praw majątkowych do zajętych przez pozwanego ruchomości, utracone korzyści z związku z pozbawieniem powoda wykonania umowy dzierżawy oraz kwota 25 000 złotych z powodu niewywiązania się powoda z zawartej ugody sądowej.

Pozwany Skarb Państwa - Urząd Skarbowy w Warszawie konsekwentnie w toku całego postępowania wnosił o oddalenie powództwa w całości i zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego wg norm przepisanych.

Wyrokiem z dnia 15 marca 2023 roku Sąd Okręgowy w Warszawie oddalił powództwo Jana Wiśniewskiego przeciwko pozwanemu o zapłatę, odstępując od obciążenia powoda obowiązkiem zwrotu kosztów procesu. Na skutek apelacji powoda wyrokiem z dnia 15 września 2023 roku Sąd Apelacyjny w Warszawie uchylił zaskarżony wyrok i przekazał sprawę Sądowi Okręgowemu w Warszawie do ponownego rozpoznania, pozostawiając temu Sądowi rozstrzygnięcie o kosztach procesu za drugą instancję.

Przy ponownym rozpatrywaniu sprawy Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

W stosunku do powoda zostały wszczęte i były prowadzone postępowania egzekucyjne na podstawie trzynastu tytułów egzekucyjnych: US/WA/123/2020 Urzędu Skarbowego w Warszawie, US/WA/456/2020 Urzędu Skarbowego w Warszawie, US/WA/789/2020 Urzędu Skarbowego w Warszawie, US/WA/101/2021 Urzędu Skarbowego w Warszawie, US/WA/112/2021 Urzędu Skarbowego w Warszawie oraz tytułów Urzędu Skarbowego w Warszawie US/WA/131/2021, US/WA/141/2021, US/WA/151/2021, US/WA/161/2021, US/WA/171/2021, US/WA/181/2021, US/WA/191/2021, US/WA/201/2021 (bezsporne).

W toku postępowania egzekucyjnego organ egzekucyjny Urząd Skarbowy w Warszawie dokonał zajęcia następujących ruchomości stanowiących własność powoda: dwóch samochodów marki Ford Focus 2010 i 2012, samochodu osobowego marki Opel Astra 2008, dwóch samochodów osobowych marki Fiat Punto 2005 i 2007, samochodu osobowego marki Skoda Octavia 2015, trzech samochodów osobowych marki VW Golf, motocykla "Honda CBR", przyczepy "Niewiadów". Powodowi zwrócono jeden samochód osobowy marki Fiat Punto 2005. Samochód ten powód sprzedał za cenę 3 000 złotych (k. 50-55, pismo k. 56, notatka służbowa k. 57, pismo k. 58, pismo powoda k. 59, umowa sprzedaży k. 60, zeznania świadka Marii Zielińskiej k. 100-105, świadka Piotra Malinowskiego k. 106-110).

W toku postępowania administracyjnego egzekucyjnego na zlecenie Urzędu Skarbowego w Warszawie rzeczoznawca dokonał ustalenia stanu technicznego zajętych pojazdów i ich oszacowania. W trakcie postępowania administracyjnego powód składał wszelkie dostępne mu środki odwoławcze. Powód nie składał odwołania od oszacowania samochodów w toku postępowania egzekucyjnego (opinie rzeczoznawcy k. 150-200, zeznanie świadka Adama Nowaka k. 201-205, Ewy Kowalskiej k. 206, bezsporne).

Powód zawarł umowę dzierżawy z dnia 1 stycznia 2022 roku na mocy której zobowiązał się wydzierżawić dzierżawcom do używania i pobierania pożytków pięć samochodów "VW Golf" i 10 pojemników na śmieci na okres od dnia 1 lutego 2022 roku do dnia 31 stycznia 2023 roku. Czynsz dzierżawny został ustalony na łączną kwotę 10 000 złotych miesięcznie netto. Powód nie wykonał umowy, zamiast pięciu samochodów chciał wynająć dwa samochody i 5 sztuk pojemników. Umowa ta nie została zarejestrowana w Urzędzie Skarbowym (umowa dzierżawy k. 250-260, wniosek k. 261, I SA/Wa 1234/22, bezsporne).

W dniu 15 lutego 2022 roku powód zawarł przed Sądem Rejonowym w Warszawie ugodę sądową na mocy której zobowiązał się zapłacić Annie Nowak i Piotrowi Kowalskiemu kwotę 10 000 złotych do dnia 15 marca 2022 roku z ustawowymi odsetkami w przypadku uchybienia terminowi płatności (ugoda k. 300-305).

Izba Skarbowa w Warszawie postanowieniem z dnia 1 kwietnia 2022 roku uchyliła postanowienia Urzędu Skarbowego w Warszawie z dnia 1 marca 2022 roku w części egzekwowania należności podatkowych na podstawie tytułów wykonawczych o numerach US/WA/123/2020, US/WA/456/2020, US/WA/789/2020, US/WA/101/2021, US/WA/112/2021, US/WA/131/2021, US/WA/141/2021 i US/WA/151/2021. Umorzenie postępowań egzekucyjnych w stosunku do tych tytułów nastąpiło z tego powodu, że w myśl art. 5 ust. 3 ustawy o zobowiązaniach podatkowych organ podatkowy winien najpierw wydać decyzję o wysokości zobowiązania, a dopiero potem mógł wystawić tytuł wykonawczy, na podstawie którego mogło być wszczęte postępowanie egzekucyjne. Wobec tego, że wszczęcie postępowania egzekucyjnego nie było poprzedzone wydaniem takich decyzji, to w związku z tym nie było dopuszczalne wszczęcie postępowania egzekucyjnego i dlatego podlegało ono umorzeniu (postanowienie Izby Skarbowej z dnia 1 kwietnia 2022 roku wraz z uzasadnieniami k. 350, 351-360).

Postanowieniem z dnia 1 maja 2022 roku Izba Skarbowa w Warszawie uchyliła postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Warszawie w części egzekwowanych należności podatkowych na podstawie trzech kolejnych tytułów wykonawczych o numerach US/WA/161/2021, US/WA/171/2021, US/WA/181/2021 i umorzyła w tej części postępowania egzekucyjne. Umorzenie postępowania egzekucyjnego co do tytułu wykonawczego US/WA/161/2021 i US/WA/171/2021 nastąpiło z uwagi na nieistnienie obowiązku podatkowego, natomiast umorzenie postępowania w stosunku do tytułu wykonawczego US/WA/181/2021 nastąpiło ponieważ postępowanie wszczęto z naruszeniem art. 15 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym. Postanowieniem tym Izba Skarbowa utrzymała w mocy postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Warszawie w zakresie dotyczącym wszczęcia postępowań egzekucyjnych na podstawie tytułów US/WA/191/2021, US/WA/201/2021 i US/WA/161/2021 z powodu braku naruszenia w tym wypadku art. 15 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym (postanowienie Izby Skarbowej wraz z uzasadnieniem k. 400-410, zeznania świadka Katarzyny Wiśniewskiej k. 411).

Postanowieniem z dnia 1 czerwca 2022 roku Minister Finansów odmówił stwierdzenia nieważności postanowienia Izby Skarbowej w Warszawie z dnia 1 maja 2022 roku dotyczącego utrzymanych w mocy tytułów wykonawczych (postanowienie Ministra Finansów k. 450-455).

Pismem z dnia 1 lipca 2022 roku Izba Skarbowa w Warszawie poinformowała powoda o załatwieniu skargi na działanie pracowników Urzędu Skarbowego w Warszawie, iż uznaje tą skargę za bezzasadną i jednocześnie wyjaśniła, iż Izba nie stwierdziła uchybień w sposobie dokonywania czynności, część postępowań egzekucyjnych umorzono jedynie z przyczyn proceduralno-formalnych. Podała również, że postępowanie wyjaśniające w Urzędzie nie ujawniło naruszeń prawa. Izba Skarbowa w tym zawiadomieniu podała, iż powód był informowany o dokonanych wycenach pojazdów i w żadnym wypadku nie złożył on na nie zażalenia. Sprzedaż nieruchomości została dokonana w oparciu o art. 104 i 105 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym (pismo Izby Skarbowej k. 500-505).

Postanowieniem z dnia 1 sierpnia 2022 roku Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie odrzucił skargę powoda na bezczynność Izby Skarbowej w Warszawie, wskazując w uzasadnieniu tego postanowienia, iż Izba Skarbowa załatwiła jego sprawę pismem z dnia 1 lipca 2022 roku w trybie skargowym. W trakcie niniejszego postępowania biegli ustalili wartość samochodów na dzień ich zajęcia (postanowienie NSA k. 550, opinia Marka Nowickiego k. 600-605, 606-610, 611-615, opinia biegłego Andrzeja Kowalskiego k. 616-620).

Sąd ustalił powyższy stan faktyczny w oparciu o znajdujące się w aktach sprawy dokumenty, opinię biegłych sądowych Marka Nowickiego, Andrzeja Kowalskiego, Ewy Wiśniewskiej oraz zeznania świadków. Najistotniejsze znaczenie jeśli chodzi o dowody w sprawie miały zgromadzone dokumenty w sprawie oraz opinia biegłego Marka Nowickiego, która w sposób jasny, wszechstronny wyjaśniła okoliczności sprawy, które wymagały wiedzy specjalnej. Zeznania przesłuchanych świadków miały jedynie znaczenie posiłkowe, choć zasadniczo potwierdziły one ustalone w sprawie fakty. Sąd pominął zeznania świadka Tomasza Jankowskiego, gdyż świadek nie pamiętał egzekucji z majątku powoda oraz świadka Krzysztofa Nowaka, który nie pamiętał stanu technicznego samochodów zajętych powodowi. Sąd pominął w ustaleniach faktycznych opinię biegłego Piotra Zielińskiego, gdyż zdaniem Sądu biegły sporządził opinię błędnie ustalając stan faktyczny odnośnie zaległości podatkowych powoda, a następnie idąc dalej błędnie zastosował do niego przepisy prawne. Opinia ta została skutecznie podważona przez stronę pozwaną, a jej stanowisko zostało następnie potwierdzone opinią biegłego Marka Nowickiego. Powód na rozprawie wniósł o powołanie innego biegłego w celu skonfrontowania z pierwotną opinią Piotra Zielińskiego. Sąd oddalił wniosek dowodowy uznając go za bezzasadny. W ocenie Sądu brak było podstaw do uwzględnienia powyższego wniosku. Zdaniem Sądu zarówno pierwotnie złożona przez biegłego opinia jak i opinia uzupełniająca (poparta zeznaniami) była wystarczająca dla ustalenia istotnych okoliczności w sprawie. Opinii tej należało dać w pełni wiarę, jako sporządzonej z zachowaniem właściwej metodologii przez doświadczonego specjalistę - biegłego sądowego. Opinia została sporządzona zgodnie z powołanymi wyżej przepisami, była logiczna, spójna, jasna i w sposób jednoznaczny określiła wiadomości wymagające wiedzy specjalnej.

Sąd zważył, co następuje:

Na skutek uchylenia wyroku Sądu Okręgowego w Warszawie z dnia 15 marca 2023 roku przez Sąd Apelacyjny w Warszawie i przekazania sprawy do ponownego rozpoznania Sąd rozpoznał sprawę ponownie, przy czym zgodnie z art. 386 § 6 k.p.c. ocena prawna i wskazania co do dalszego postępowania wyrażone w uzasadnieniu wyroku sądu drugiej instancji wiązały sąd, któremu sprawa została przekazana, przy ponownym rozpoznaniu sprawy.

Sąd Apelacyjny nakazał w pierwszej kolejności ustalić czy pozwany był uprawniony do zaliczenia wyegzekwowanych kwot na poczet innych tytułów egzekucyjnych niż te, w oparciu o które były egzekwowane, jeśli tak to na jakiej podstawie, przy czym ciężar udowodnienia tego spoczywał na pozwanym zgodnie z art. 6 k.c. Pozytywna odpowiedź w tym przedmiocie miała skutkować oddaleniem powództwa, negatywna zaś koniecznością zbadania przesłanek określonych w art. 417 k.c. i 361 § 1 k.c., a w przypadku ustalenia istnienia tych przesłanek koniecznym miało być ustalenie wysokości poniesionej przez powoda szkody, mając na względzie trzy różne okresy obowiązywania art. 417 k.c. i w związku z tym ustalenie czasu w jakim nastąpiły zdarzenia i stany prawne, z których powód wywodzi dochodzone roszczenie.

Powód od 2015 roku prowadził działalność gospodarczą, której przedmiotem była m.in. sprzedaż samochodów. Działalność powód prowadził przy użyciu własnego taboru samochodowego. Jednocześnie powód prowadził działalność w ramach spółki "Auto Handel" sp. z o.o. w Warszawie i "Części Samochodowe" sp. z o.o. w Krakowie. Na skutek nieregulowania przez powoda zobowiązań podatkowych z własnej działalności gospodarczej pozwany wszczął wobec niego trzynaście postępowań egzekucyjnych na podstawie tytułów wykonawczych wystawionych za zaległości podatkowe powoda w zapłacie podatku dochodowego od osób fizycznych, w podatku obrotowym oraz w podatku VAT. Ogólna wysokość zaległości powoda z tytułu tych zobowiązań wynosiła 200 000 złotych, bez kosztów egzekucji oraz odsetek. Na skutek odwołań powoda ostatecznie dziesięć postępowań egzekucyjnych zostało umorzonych. Z tego też tytułu powód dochodzi w niniejszym postępowaniu odszkodowania za szkodę wyrządzoną mu przez funkcjonariuszy Urzędu Skarbowego w Warszawie w związku z bezprawną w jego ocenie egzekucją należności podatkowych prowadzoną pomimo braku decyzji określających zobowiązania podatkowe, co skutkowało zajęciem przez organ egzekucyjny jego ruchomości, w wyniku czego poniósł on szkodę. Podstawą odpowiedzialności pozwanego jest art. 417 k.c. Powód udowodnił w sprawie, że dziesięć z trzynastu tytułów egzekucyjnych na podstawie których skutecznie przeprowadzono egzekucję jego majątku wydanych zostało bezprawnie, bez uprzedniego wydania decyzji określającej niewykonane zobowiązanie podatkowe, czym naruszono art. 5 ust. 3 ustawy o zobowiązaniach podatkowych. Umorzenie tych postępowań zostało dokonane przez organ odwoławczy w sprawach podatkowych. Tym samym wyegzekwowane na podstawie wadliwych tytułów wykonawczych ruchomości lub uzyskane za nie kwoty winny być zwrócone powodowi. W mocy pozostały tytuły wykonawcze US/WA/191/2021, US/WA/201/2021 i US/WA/161/2021 wydane przez Urząd Skarbowy Warszawa. Pomimo odwołania powoda postanowieniem z dnia 1 maja 2022 roku Izba Skarbowa w Warszawie utrzymała w mocy postanowienie Urzędu Skarbowego w Warszawie w części dotyczącej odmowy umorzenia prowadzonego postępowania egzekucyjnego na postawie ww. tytułów wykonawczych. Izba Skarbowa jednoznacznie stwierdziła, że zarzut naruszenia przez pozwanego art. 15 ustawy o postępowaniu egzekucyjnym w administracji jest bezpodstawny. W myśl bowiem wydanego na podstawie art. 15 § 2 cytowanej ustawy przepisu § 2 pkt 1 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 15 stycznia 2005 roku w sprawie kosztów upomnienia oraz przypadków, w których egzekucja administracyjna może być wszczęta bez upomnienia (Dz. U. z 2005 r. Nr 10, poz. 76), postępowanie egzekucyjne może być wszczęte bez uprzedniego doręczenia upomnienia w wypadkach, gdy zobowiązany ma ustawowy obowiązek obliczenia i uiszczenia należności pieniężnej bez wezwania.

Wydanie decyzji określającej w trybie art. 5 ust. 3 obowiązującej ówcześnie ustawy o zobowiązaniach podatkowych (Dz. U. z 2004 r. Nr 54, poz 535 z późn. zm.) wysokość już istniejących należności będących zaległością podatkową nie zmieniło ani terminu ani warunków płatności wynikających z przepisów dotyczących danego podatku tj. ustawy o podatku dochodowym (Dz. U. z 2000 r. Nr 14, poz 176) oraz ustawy o podatku dochodowym od towarów i usług oraz podatku akcyzowym (Dz. U. z 2004 r. Nr 54, poz. 535). Stanowi to podstawę do wystawienia tytułów wykonawczych bez potrzeby doręczenia upomnienia. Zatem skoro z przepisów prawa wynika obowiązek wykonania zobowiązania podatkowego bez uprzedniego doręczenia decyzji, zobowiązanie podatkowe powstaje z chwilą zaistnienia okoliczności, z którymi przepisy te łączą powstanie takiego zobowiązania, natomiast w razie niewykonania przez podatnika zobowiązania podatkowego pomimo zaistnienia okoliczności, o których mowa w ust. 2 organ podatkowy wydaje decyzję w której określa wysokość tego zobowiązania. Trzeba też rozróżniać dwa sposoby powstawania zobowiązań podatkowych, którymi są: wydanie i doręczenie decyzji ustalającej wysokość tego zobowiązania oraz zaistnienie okoliczności, z którymi prawo łączy powstanie takiego zobowiązania. Zatem wydanie stosownej decyzji deklaratoryjnej stwierdzało jedynie fakt wcześniejszego powstania zobowiązania podatkowego wskutek powstania okoliczności, z którymi prawo wiąże powstanie takiego zobowiązania, a jej wydanie jest niezbędnym warunkiem wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Podstawą wystawienia tytułu wykonawczego zobowiązania podatkowego do celów wykonania tego zobowiązania w drodze postępowania egzekucyjnego może być wyłącznie decyzja organu podatkowego.

Wystawienie tytułu wykonawczego US/WA/161/2021 przed datą doręczenia decyzji nie miało większego znaczenia, ponieważ wystawienie tytułu wykonawczego było czynnością czysto techniczną, a doręczenie decyzji deklaratoryjnej określającej zobowiązanie podatkowe w podatku dochodowym za 2020 rok i jednocześnie doręczenie odpisu tytułu wykonawczego w tym samym dniu było w pełni zasadne. Mając na uwadze powyższe postępowanie egzekucyjne wobec powoda, prowadzone na podstawie stosownych tytułów wykonawczych było wszczęte zgodnie z przepisami (vide uzasadnienie S.A. w Warszawie k. 700-705 niniejszej sprawy).

Wydanie decyzji określającej w trybie art. 5 ust. 3 obowiązującej wówczas ustawy o zobowiązaniach podatkowych (Dz. U. z 2004 r. Nr 54, poz 535) nie zmieniły ani terminu ani warunków płatności wynikających z przepisu dotyczących danego podatku. Tym samym powyższe przepisy stanowiły podstawę do wystawienia tytułów wykonawczych, bez potrzeby doręczenia upomnienia. Powód miał obowiązek uiszczenia należności podatkowych bez formalnego uprzedniego doręczenia decyzji. Dopiero z chwilą niewykonania tego obowiązku przez powoda była wydawana deklaratoryjna decyzja ustalająca zobowiązanie podatkowe. Nie zmienia to jednak faktu, że wydanie tej decyzji określającej wysokość zobowiązania jest niezbędnym warunkiem wszczęcia i prowadzenia postępowania egzekucyjnego. Izba Skarbowa jednoznacznie stwierdziła, że w przypadku powyższych tytułów nie było potrzeby doręczania upomnień w związku z prowadzonymi postępowaniami bowiem na powodzie spoczywał obowiązek samoopodatkowania. Podobnie organ podatkowy uznał, że decyzje będące podstawą ww. tytułów wykonawczych w różnym trybie zostały doręczone powodowi (doręczenie zastępcze, odbiór osobisty). Potwierdzają to załączone dokumenty i opinia biegłego (k. 750-755, 756). Na skutek umorzenia przez organ podatkowy dziesięciu spośród trzynastu wszczętych wobec powoda postępowań egzekucyjnych kwoty wynikające z uchylonych tytułów wykonawczych stały się nienależnie uiszczonym podatkiem (nadpłatą) powoda. Kwoty wynikające ze sprzedaży zajętych nieruchomości powoda, ściągnięte w wyniku egzekucji obarczonej błędami, która następnie została umorzona, należało uznać za nienależnie zapłacony podatek (nadpłatę), o której mowa w art. 72 §1 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa (Dz. U. z 1997 r. poz. 1370). Dlatego też należało uznać, że z dniem wyegzekwowania zaległości podatkowych powoda poprzez zapłatę zobowiązanie podatkowe powoda wygasło. Nie zmieniło to jednak faktu, że wyegzekwowana kwota była podatkiem nienależnie zapłaconym.

Bezspornym jest również, że na powodzie ciążyła zaległość podatkowa z tytułu: podatku dochodowego za 2020 rok (US/WA/191/2021), podatku VAT za styczeń, luty 2021 r. i marzec 2021 roku ((US/WA/201/2021) podatku dochodowego za 2021 rok (US/WA/161/2021) wymagalna w terminach ujętych na karcie 800 akt sprawy tj. najpóźniej 30 kwietnia 2021 roku jeśli chodzi np. o zaległość w podatku dochodowym od osób fizycznych za 2020 rok. Wobec nieuregulowania zobowiązania podatkowego, zostało ono objęte tytułami wykonawczymi, a przebieg procesu egzekucyjnego w tym zakresie należało uznać za prawidłowy. Wierzytelności pozwanego z ww. tytułów wykonawczych powstały przed wszczęciem postępowania egzekucyjnego wobec powoda, w następstwie którego pozwany dokonał fizycznego zajęcia 10 pojazdów należących do powoda. Następnie został zwrócony przez pozwanego pojazd Fiat Punto 2005. Został on zwrócony spółce z o.o. "Auto Handel", a nie powodowi, gdyż właścicielem pojazdu był podmiot gospodarczy, a nie powód. Odbyło się w drodze postanowienia Naczelnika Urzędu Skarbowego w Warszawie z dnia 10 lutego 2021 roku, który wyłączył spod egzekucji administracyjnej ten pojazd. Już w chwili zajęcia był on w złym stanie technicznym. Trudno uznać, że pozwanemu zależało na zniszczeniu pojazdu, skoro jego pierwotnym zamiarem wobec niego była sprzedaż i uzyskanie jak największej kwoty pieniężnej za niego. W dniu 1 marca 2021 roku samochód ten został zbyty przez powoda jako niesprawny technicznie (bez kluczyków, niesprawny, pogięta maska). Zajęcie ruchomości należących do powoda, miało miejsce odpowiednio w dniu 15 stycznia 2021 roku, 15 lutego 2021 roku i 15 marca 2021 roku. Odbiór zajętych ruchomości był w różnych datach. Opinie biegłych potwierdziły, że pojazdy należące do powoda były w złym stanie technicznym, wyeksploatowane, obarczone wadami prawnymi uniemożliwiającymi ich eksploatację. Umowa dzierżawy pięciu samochodów (VW Golf) zawarta przez powoda 1 stycznia 2022 roku jako umowa przedwstępna oraz umowa z dnia 15 stycznia tego samego roku nie mogą stanowić podstawy roszczenia powoda, gdyż zostały zawarte gdy organ podatkowy dochodził już od niego zobowiązań podatkowych w drodze egzekucji administracyjnej, w tym dokonał zajęcia części samochodów należących do niego. Jak wynika z akt sprawy jeszcze na dzień 31 grudnia 2020 roku powód posiadał zaległość względem Skarbu Państwa za rok 2020 wysokości 50 000 złotych samej należności głównej. Powód doskonale wiedział, że organy skarbowe będą prowadziły wobec niego egzekucję w celu wyegzekwowania należności (zajęcie jednego samochodu objętego umową już 15 stycznia 2021 roku).Powód w sposób oczywisty nie mógł wywiązać się z zawartej umowy, ale pozwany w żaden sposób nie może ponosić odpowiedzialności za takie skutki działań gospodarczych powoda.

Istota sporu w świetle uzasadnienia Sądu Apelacyjnego w pierwszej kolejności sprowadza się do tego, czy organ podatkowy mógł zaliczyć ww. nadpłatę w zobowiązaniach podatkowych powoda na poczet zaległości podatkowych.

Odpowiedź na powyższe pytanie jest twierdząca.

Zgodnie z art. 75 § 1 ustawy ordynacja podatkowa w brzmieniu wówczas obowiązującym (Dz. U. z 2005 r. poz. 60, obecnie 76 § 1 Ordynacji podatkowej) nadpłaty wraz z ich oprocentowaniem podlegają zaliczeniu z urzędu na poczet zaległości podatkowych wraz z odsetkami za zwłokę, odsetek za zwłokę od nieuregulowanych w terminie zaliczek na podatek, kosztów upomnienia oraz bieżących zobowiązań podatkowych, a w razie ich braku podlegają zwrotowi z urzędu, chyba że podatnik złoży wniosek o zaliczenie nadpłaty w całości lub w części na poczet przyszłych zobowiązań podatkowych.

Wystąpienie nadpłaty powoduje, że między podatnikiem a organem podatkowym, powstają powiązania prawne, w których podatnik staje się wierzycielem w stosunku zobowiązaniowym, a organ podatkowy dłużnikiem. Wystąpienie nadpłaty nie daje jednak podatnikowi pełnej swobody w dysponowaniu nią, gdyż w art. 75 Ordynacji podatkowej został określony szczegółowy tryb zwrotu nadpłaty. Unormowanie wskazuje zatem na przyjęcie zasady tzw. zwrotu pośredniego nadpłaty, który ma pierwszeństwo przed zwrotem bezpośrednim nadpłaty uprawnionemu podmiotowi. Dopiero bowiem wówczas gdy podmiot ten nie jest dłużnikiem w żadnym stosunku prawnopodatkowym i nie złoży wniosku o zaliczenie nadpłaty na poczet przyszłych zobowiązań podatkowych, przysługuje mu bezpośredni jej zwrot - w jednej z form określonych w art. 77b § 1 Ordynacji podatkowej (por. Lech Bednarek, Adam Bartosiewicz, Joanna Rudzka, Robert Sawuła - Ordynacja podatkowa. Komentarz. Wydawnictwo C.H.Beck. Warszawa 2006, str. 780).

Dokonując zaliczenia nadpłaty podatku na poczet zaległości podatkowych organ podatkowy nie jest uprawniony do weryfikacji prawidłowości złożonych przez podatnika deklaracji, jak również rozstrzygnięć określających wysokość zobowiązań.

W tym miejscu podkreślić należy, że przepis art. 75 § 1 ustawy Ordynacja podatkowa był w swojej treści jednoznaczny i zawierał nakaz zaliczenia z urzędu nadpłaty na poczet zaległości podatkowej, nie dając organowi podatkowemu żadnego wyboru i organ w przypadku zaistnienia nadpłaty, jeśli tylko podatnik ma zaległości podatkowe, musi ją zaliczyć na ich poczet (por. wyrok WSA w Krakowie z dnia 15 stycznia 2007, I SA/Kr 1234/06, wyrok WSA w Łodzi z dnia 15 lutego 2007, I SA/Łd 456/06).

Reasumując powyższe rozważania wskazać zatem należy, iż w świetle powołanych wyżej przepisów, organ podatkowy zasadnie zaliczył nadpłatę wynikającą z umorzenia dziesięciu postępowań egzekucyjnych i sprzedaży ruchomości na poczet zaległości podatkowej wynikających z zaległości podatkowych z trzech tytułów egzekucyjnych, odsetek, kosztów egzekucji, które znacznie przekroczyły wartość uzyskanej ze sprzedaży ruchomości kwoty przez pozwanego.

Wyjaśnić należy, że instytucja zaliczenia nadpłaty wychodzi poza ramy postępowania podatkowego, o czym świadczy między innymi treść art. 79 Ordynacji podatkowej. Nie można jednakże stwierdzić, że zasady ogólne postępowania podatkowego nie mają w tego typu sprawach w ogóle zastosowania. Pozwany wobec zaległości podatkowych powoda dokonał zajęcia jego środków transportu. Z zajęcia zostały sporządzone protokoły. Zawierają one szczegółowo opis dokonanych czynności, w tym czynności oszacowania przez rzeczoznawcę wraz z informacją na temat sprzedaży i kwoty uzyskanej z tej sprzedaży. Zajęcia miały miejsca w dniu 15 stycznia 2021 roku, 15 lutego 2021 roku i 15 marca 2021 roku. Pierwsze zajęcie obejmowało 10 pojazdów, drugie dwa pojazdy, z tego powodowi, a raczej właścicielowi pojazdu - Spółce z o.o. "Auto Handel" zwrócono pojazd Fiat Punto 2005, natomiast trzecim