Wyrok sądu okręgowego

I C/1234/20

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 24 marca 2023 r.

Sąd Okręgowy w Krakowie VI Wydział Cywilny

w następującym składzie:

Przewodniczący: Sędzia Anna Kowalska

Protokolant: stażysta Jan Nowak

po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2023 r. w Krakowie

na rozprawie

sprawy z powództwa Jana Wiśniewskiego

przeciwko Wodociągi Krakowskie S.A.

o zapłatę

1. zasądza od Wodociągi Krakowskie S.A. na rzecz Jana Wiśniewskiego kwotę 5000 (pięć tysięcy) złotych wraz z odsetkami ustawowymi za opóźnienie od dnia 12 stycznia 2022 roku do dnia zapłaty;

2. w pozostałej części żądania oddala powództwo;

3. zasądza od Jana Wiśniewskiego na rzecz Wodociągi Krakowskie S.A. koszty procesu według zasady stosunkowego rozdzielenia kosztów procesu przyjmując, że powód wygrał proces w 50% i pozostawiając szczegółowe ich wyliczenie referendarzowi sądowemu.

/-/ SSO Anna Kowalska

I C/1234/20

UZASADNIENIE

Pozwem z dnia 10 stycznia 2022 r. skierowanym do Sądu Okręgowego w Krakowie, Jan Wiśniewski wniósł o zasądzenie od Wodociągi Krakowskie S.A. na swoją rzecz kwoty 10000 złotych wraz z ustawowymi odsetkami od dnia wniesienia pozwu do dnia zapłaty tytułem wynagrodzenia za bezumowne korzystanie w 2021 przed wniesieniem pozwu z części nieruchomości opisanej w księdze wieczystej nr KR1A/00000000/1 prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Krakowie. Powód wniósł również o zasądzenie od pozwanego kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego zgodnie z normami przepisanymi.

W uzasadnieniu pozwu powód wskazał, że przez działkę nr 123 opisaną w księdze wieczystej nr KR1A/00000000/1 stanowiącej jego własność, pozwany w 2021 roku samowolnie i bez umowy dotyczącej korzystania z nieruchomości przeprowadził należące do niego rury kanalizacyjne w celu zbudowania infrastruktury technicznej kanalizacji tłocznej. Zainstalowanymi przez pozwanego rurami były odprowadzane ścieki. Pozwany korzystał z nieruchomości powoda, składając na jej posesji swoje urządzenia oraz wchodząc na jej grunt w celu konserwacji tych urządzeń. Pismem z dnia 05 grudnia 2021 r. pełnomocnik powoda wezwał pozwanego do zapłaty kwoty 10000 złotych tytułem wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości powoda oraz do zdemontowania rury kanalizacyjnej znajdującej się w pasie gruntu - działki nr 123 tj. do przywrócenia stanu zgodnego z prawem i zaniechania naruszeń. Mimo wyznaczenia 14 dniowego terminu, pozwany nie wypłacił powodowi wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z jego nieruchomości i nie zdemontował należącej do niego rury kanalizacyjnej. Próbując ugodowo załatwić sprawę, powód wystąpił w dniu 02 stycznia 2022 roku do Sądu Rejonowego w Krakowie z wnioskiem o zawezwanie do ugody. Pozwany odrzucił propozycję ugodowego załatwienia sporu. /pozew k. 12/.

W odpowiedzi na pozew Wodociągi Krakowskie S.A. (zwanego dalej również pozwanym) wniosło o oddalenie powództwa w całości oraz o zasądzenie od powoda na rzecz pozwanego kosztów postępowania, w tym kosztów zastępstwa procesowego według norm przepisanych.

Wodociągi Krakowskie S.A. zakwestionowało przedmiotowe roszczenie zarówno co do zasady, jak i co do wysokości. Pozwany podniósł, że powód dochodzi wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości nie wskazując przy tym podstawy prawnej swojego powództwa. Zgodnie z treścią art. 224 § 2 k.c. samoistny posiadacz w dobrej wierze nie jest obowiązany do wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy. Pozwany podniósł, że z załączonych do niniejszego pozwu dokumentów wynika, iż tymczasowy przewód ścieków sanitarnych leżący m.in. w działce należącej do powoda został tam położony na podstawie ostatecznej decyzji o pozwoleniu na budowę, która z kolei została wydana m.in. na podstawie ostatecznej decyzji o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu oraz na podstawie dowodu stwierdzającego prawo do dysponowania nieruchomością na cele budowlane. W ocenie pozwanego okoliczność, że tymczasowy przewód tłoczny został położony na podstawie ostatecznego pozwolenia na budowę potwierdza fakt wyrażenia zgody przez powoda na wejście inwestora na jego grunt celem położenia tymczasowego przewodu tłocznego. W ocenie pozwanego Wodociągi Krakowskie S.A., będąca poprzednikiem prawnym pozwanego i inwestorem budowy tymczasowego kanału tłocznego działała w dobrej wierze realizując inwestycję w 2020 roku i dobra wiara obejmuje cały okres eksploatacji tego przewodu, do chwili, aż powód nie wystąpi z roszczeniem windykacyjnym o zabranie przewodu z jego działki. Pozwany podniósł ponadto, że w piśmie z dnia 10 grudnia 2021 r. kierowanym do pełnomocnika powoda wyraził gotowość zdemontowania przedmiotowego przewodu i zabrania z gruntu powoda w ustalonym terminie. Do chwili obecnej powód nie zaproponował terminu, w jakim mogłoby to nastąpić. Pozwany zakwestionował również wysokość dochodzonego pozwem roszczenia o zapłatę i w tym zakresie podniósł, że wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy obejmuje to wszystko, co uzyskałby właściciel, gdyby ją wynajął, wydzierżawił lub oddał do odpłatnego korzystania na podstawie innego stosunku prawnego. /odpowiedź na pozew k. 25/.

W piśmie procesowym z dnia 15 lutego 2022 r. powód rozszerzył swoje powództwo żądając od pozwanego wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z jego nieruchomości za okres od 10 stycznia 2022 r. do dnia wydania prawomocnego wyroku w niniejszej sprawie. Na rozprawie przed Sądem pełnomocnik powoda podniósł, że domaga się tej samej kwoty za okres od 10 stycznia 2022 roku do dnia 15 marca 2023 roku. /pismo k. 35, protokół rozprawy k. 45/.

Sąd Okręgowy ustalił, co następuje:

Sąd Rejonowy w Krakowie prowadzi księgę wieczystą o nr KR1A/00000000/1 dla nieruchomości gruntowej położonej w Krakowie. W ww. księdze w dziale II, jako jedyny właściciel widnieje Jan Wiśniewski. /odpis księgi wieczystej k. 5/. Nieruchomość powoda o nr 123, położona jest przy ul. Krakowskiej 12 w Krakowie i obejmuje powierzchnię łączną 0.5 ha, o przeznaczeniu- rolne. /wypis i wyrys z rejestru gruntów k. 10/. Maria Kowalska decyzją nr 1234/2020 o warunkach zabudowy i zagospodarowania terenu z dnia 15 stycznia 2020 r. ustalił warunki zabudowy i zagospodarowania terenu inwestycji budowlanej i liniowej: budowę przepompowni ścieków i tymczasowego kanału tłocznego, przewidzianej do realizacji w Krakowie na działce nr ew. 456 z obrębu geodezyjnego 1 położonej przy ul. Krakowskiej oraz wzdłuż ulicy Nowej i podnóża nasypu kolejowego z bocznicy Kraków Główny, następnie pod dnem rzeki Wisła do granicy z Miastem Kraków na terenie, którego linie rozgraniczające oznaczono literami ABCD oraz przebieg kanału tłocznego wkreślono linią ciągłą i oznaczono cyframi 1-2-3 na mapie sytuacyjno - wysokościowej. Ww. decyzja została wydana w wyniku rozpatrzenia wniosku Inwestora: Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Kraków. Ww. decyzję otrzymał Jan Wiśniewski. /decyzja z załącznikami k. 15/. Decyzją nr 5678/2020 z dnia 15 lipca 2020 r. Maria Kowalska w Krakowie zatwierdził projekt budowy przepompowni ścieków sanitarnych i tymczasowego przewodu tłocznego dla budownictwa mieszkaniowego na terenie Krakowa oraz projekt budowy kanalizacji sanitarnej w ul. Nowej i ciągu osiedlowym oraz zezwolił na realizację budowy kanalizacji sanitarnej na terenie Krakowa składającej się z następujących elementów: przepompowni ścieków przy ul. Krakowskiej róg Nowej przewodem tłocznym na odcinku od ul. Krakowskiej do kanalizacji miejskiej na ul. Długiej oraz kanału grawitacyjnego w ul. Nowej. Ww. decyzja została wysłana do Jana Wiśniewskiego. /decyzja k. 20/. W wyniku ww. decyzji na nieruchomości powoda wybudowano, pod ziemią kanał tłoczny - kanalizacyjny. /bezsporne/ Inicjatorem budowy ww. instalacji kanalizacyjnej był społeczny komitet budowy kanalizacji, w skład którego wchodzili mieszkańcy domów na ul. Nowej. W okresie kiedy budowano rurę kanalizacyjną, przebiegającą przez nieruchomość powoda żaden z właścicieli nieruchomości przez którą przechodziła rura nie dochodził roszczeń z tytułu korzystania z jego nieruchomości. W tamtym okresie inwestor nie starał się o uzyskanie przed rozpoczęciem procesu budowlanego żadnych praw do nieruchomości przez którą przebiegać miała rura. To było tymczasowe rozwiązanie. Ta rura kanalizacyjna jest nieczynna od około 5 lat. /zeznania świadków: Adam Nowak k. 60, Ewa Kowalska k. 70, pismo k. 80/. Rura kanalizacyjna tłoczna została wybudowana na działce powoda bez pytania o zgodę właścicieli. Między powodem, a Przedsiębiorstwem Wodociągów i Kanalizacji budującą instalację nie były zawierane żadne umowy w przedmiocie korzystania z nieruchomości. /zeznania świadka Piotr Malinowski k. 85/.

Powierzchnia gruntu działki ewidencyjnej numer 123 opisanej w księdze wieczystej nr KR1A/00000000/1 zajęta przez rurociąg sieci kanalizacyjnej i strefę ochronną wynosząca 1 m - po każdej stronie rury wynosi 10 m2 /opinia biegłego z zakresu geodezji i kartografii k. 90/.

Wysokość wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z pasa gruntu działki powoda w okres od 1 stycznia 2021 r. do 10 stycznia 2022 r. wyniosła nominalnie: 4000 złotych, zaś po zwaloryzowaniu 5000 złotych. Nieruchomość jest wykorzystywana rolniczo. Działka nigdy nie była wykorzystywana na inne cele. Powód nie zamierza przeznaczyć działki na cele budowlane bądź inne cele niż rolnicze /opinia biegłej Maria Zielińska k. 100 i uzupełniająca k. 110-transkrypcja k. 120/.

Pismem z dnia 05 grudnia 2021 r. powód wezwał Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji Kraków do natychmiastowego zdemontowania rury kanalizacyjnej znajdującej się w pasie gruntu - działki nr 123 w Krakowie oraz do zapłaty odszkodowania w kwocie 10000 złotych za bezumowne korzystanie z działki na cele kanalizacji tłocznej przez ostatnie 10 lat. /pismo k. 12/ W odpowiedzi na ww. wezwanie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji odmówił wypłaty odszkodowania. Jednocześnie Przedsiębiorstwo Wodociągów i Kanalizacji poinformował powoda, o tym, że jest gotowy do usunięcia przewodu kanalizacyjnego. Powód do chwili obecnej nie zaproponował terminu, w jakim mogłoby to nastąpić /pismo k. 22/.

Sąd uznał za wiarygodne przedłożone przez strony dokumenty wobec niekwestionowania ich wiarygodności przez żadną ze stron. Jednocześnie, Sąd nie znalazł podstaw do tego, by kwestionować ich wiarygodność z urzędu. Sąd uznał za wiarygodne zeznania przesłuchanych w sprawie świadków, aczkolwiek zeznania te, wskazujące na okoliczności bezsporne między stronami nie miały istotnego znaczenia dla rozstrzygnięcia niniejszej sprawy.

Sąd uznał za niewiarygodną opinię biegłego Tomasz Wiśniewski. W trakcie przesłuchania na rozprawie przed Sądem w dniu 15 stycznia 2023 r. (protokół rozprawy k. 130) biegły przyznał, że popełnił błąd w wyliczeniach poprzez dwukrotne przemnożenie kwot za miesięczne bezumowne korzystanie z gruntu przez liczbę 12 (liczba miesięcy). Pomyłka, do której przyznał się biegły rzutowała w ocenie Sądu na wiarygodność całej opinii, stąd Sąd uznał za zasadne dopuszczenie dowodu z opinii nowego biegłego. Należy jednak zauważyć, że w swojej opinii uzupełniającej, której z powyższych względów Sąd nie brał pod uwagę biegły całość wynagrodzenia powoda oszacował na kwotę 12000 złotych (k. 140). Sąd uznał opinię kolejnej biegłej Maria Zielińska za wiarygodną. W ocenie Sądu opinia ta była spójna, logiczna i pozbawiona sprzeczności. Nietrafny jest zarzut powoda co do tego, że biegła błędnie posłużyła się metodą pośredniego sposobu ustalenia wysokości wynagrodzenia. Podkreślić należy, że zarówno biegła Maria Zielińska, jak i biegły Tomasz Wiśniewski wskazali, że wskutek braku danych dotyczących umów dzierżawy (jak również danych o stawkach za bezumowne korzystanie), dotyczących nieruchomości podobnych do nieruchomości powoda, nie było możliwe zastosowanie bezpośredniego sposobu określania wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości. W ocenie Sądu nie można było, wbrew twierdzeniu powoda przy określaniu wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości brać pod uwagę wynagrodzenia za korzystanie przez przedsiębiorstwo przesyłowe Tauron z pasa gruntu nieruchomości sąsiedniej. Sąd uznał za wiarygodne wyjaśnienia biegłego Tomasz Wiśniewski co do tego, że umowa podpisana z przedsiębiorstwem przesyłowym Tauron, w której czynsz za m2 określono na kwotę 10 złotych odbiegała znacząco od cen rynkowych, a cena dzierżawy wskazywała na to, że przedsiębiorstwo znajdowało się w sytuacji przymusowej. Wreszcie, jak zauważyła w trakcie swoich zeznań biegła Maria Zielińska nie było możliwe przy określaniu wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości przyjęcie stawek dzierżawy za urządzenia telekomunikacyjne. Z urządzeniami telekomunikacyjnymi wiążą się znacznie większe zagrożenia i ograniczenia w korzystaniu z nieruchomości, niż z instalacją kanalizacyjną (do tego nieczynną!). W ocenie Sądu, biegła zasadnie ustaliła niższy współczynnik "k2" (współczynnik uwzględniający sposób korzystania z gruntu przez właściciela nieruchomości i przez właściciela urządzenia), dla okresu, w którym rura kanalizacyjna na nieruchomości powoda nie była wykorzystywana, w związku z czym w strefie oddziaływania nie istniały już żadne ograniczenia. Wreszcie, biegła zasadnie określając wartość współczynnika "k1" wzięła pod uwagę to, że nieruchomość powoda była wykorzystywana na cele rolnicze, a nie na cele budowlane.

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo zasługiwało na uwzględnienie w części.

Stosownie do art. 224 § 2 k.c. samoistny posiadacz w dobrej wierze nie jest obowiązany do wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy i nie jest odpowiedzialny ani za jej zużycie, ani za jej pogorszenie lub utratę. Nabywa własność pożytków naturalnych, które zostały od rzeczy odłączone w czasie jego posiadania, oraz zachowuje pobrane pożytki cywilne, jeżeli stały się w tym czasie wymagalne. § 3. Jednakże od chwili, w której samoistny posiadacz w dobrej wierze dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy, jest on obowiązany do wynagrodzenia za korzystanie z rzeczy i jest odpowiedzialny za jej zużycie, pogorszenie lub utratę, chyba że pogorszenie lub utrata nastąpiła bez jego winy. Obowiązany jest zwrócić pobrane od powyższej chwili pożytki, których nie zużył, jak również uiścić wartość tych, które zużył.

Stosownie do art. 225 k.c. obowiązki samoistnego posiadacza w złej wierze względem właściciela są takie same jak obowiązki samoistnego posiadacza w dobrej wierze od chwili, w której ten dowiedział się o wytoczeniu przeciwko niemu powództwa o wydanie rzeczy. Jednakże samoistny posiadacz w złej wierze obowiązany jest nadto zwrócić wartość pożytków, których z powodu złej gospodarki nie uzyskał, oraz jest odpowiedzialny za pogorszenie i utratę rzeczy, chyba że rzecz uległaby pogorszeniu lub utracie także wtedy, gdyby znajdowała się w posiadaniu uprawnionego.

Stosownie do art. 226 k.c. przepisy dotyczące roszczeń właściciela przeciwko samoistnemu posiadaczowi o wynagrodzenie za korzystanie z rzeczy, o zwrot pożytków lub o zapłatę ich wartości oraz o naprawienie szkody z powodu pogorszenia lub utraty rzeczy, jak również przepisy dotyczące roszczeń samoistnego posiadacza o zwrot nakładów na rzecz, stosuje się odpowiednio do stosunku między właścicielem rzeczy a posiadaczem zależnym, o ile z przepisów regulujących ten stosunek nie wynika nic innego.

Stosownie do art. 336 k.c. posiadaczem rzeczy jest zarówno ten, kto nią faktycznie włada jak właściciel (posiadacz samoistny), jak i ten, kto nią faktycznie włada jak użytkownik, zastawnik, najemca, dzierżawca lub mający inne prawo, z którym łączy się określone władztwo nad cudzą rzeczą (posiadacz zależny).

W sprawie niniejszej pozwany kwestionował roszczenie powoda zarówno co do zasady, jak i co do wysokości. Bezspornym między stronami był fakt wybudowania przez pozwanego na nieruchomości powoda instalacji kanalizacyjnej (rury kanalizacyjnej tłocznej). Zgodnie z brzmieniem przytoczonego art. 336 k.c. pozwanego należałoby uznać jako użytkownika za posiadacza zależnego nieruchomości powoda. Władał on bowiem nieruchomością powoda nie jak właściciel, ale jak użytkownik. W ocenie pozwanego, przez cały okres korzystania przez niego z nieruchomości powoda był on posiadaczem w dobrej wierze. Swoją dobrą wiarę pozwany uzasadniał uzyskaniem decyzji o warunkach zabudowy i o pozwoleniu na budowę instalacji kanalizacyjnej.

Nie można zgodzić się z poglądem pozwanego. W doktrynie i w judykaturze przyjmuje się, że posiadaczem w złej wierze jest zarówno ten, kto wie o tym, że nie przysługuje mu prawo własności, jak i ten, kto na podstawie towarzyszących okoliczności powinien przypuszczać, że posiadana przezeń rzecz stanowi własność innej osoby (zob. wyr. SN z 20 lipca 2012 r., I CSK 665/11, niepubl.). Uzyskanie przez pozwanego decyzji administracyjnych w przedmiocie wybudowania instalacji kanalizacyjnych w żaden sposób nie przesądzało o uzyskaniu jakiegokolwiek tytułu prawnego do zajmowanej nieruchomości. Tak samo, dla oceny, czy pozwany uzyskał tytuł prawny do nieruchomości nie miał znaczenia fakt zapoznania się z ww. decyzjami przez powoda. Pozwany mógłby uzyskać tytuł prawny do nieruchomości jedynie wskutek zawarcia odpowiedniej umowy z powodem (np. umowy dzierżawy), czy też w wyniku ustanowienia na nieruchomości powoda odpowiedniej służebności. Powód nie zawarł jednak z pozwanym żadnej umowy, ani też nie ustanowił na jego rzecz służebności.

W ocenie Sądu nie ulega wątpliwości, że pozwany zdawał sobie sprawę z tego, że nie ma żadnego tytułu prawnego do nieruchomości powoda. Pozwany, co oczywiste, miał wiedzę, że grunt z którego korzysta nie należy do niego, jak również miał wiedzę, że nie zawierał z powodem żadnej umowy. Stąd, uznać należało, że pozwany był przez cały okres posiadania nieruchomości powoda w złej wierze.

Sąd zasądził na rzecz powoda z tytułu wynagrodzenia za bezumowne korzystanie z nieruchomości kwotę wskazaną przez biegłą w opinii. Nie można było przyjąć, że uzasadniona kwota wynagrodzenia dla powoda równa się kwocie żądanej (jak chciał pełn. powoda), gdyż jak słusznie podniósł pozwany, gdyby tak przyjąć przekraczałoby to wartość prawa własności tego pasa (vide opinia biegłej transkrypcja k. 120) zajętego pod nieczynną kanalizację (!), która co istotne nie stanowi dla powoda żadnego utrudnienia dla wykorzystania działki na cele rolnicze (vide zdjęcia nieruchomości k. 145, miejscowy plan zagospodarowania przestrzennego). Należy również podkreślić postawę powoda, która jednocześnie domaga się wynagrodzenia i usunięcia rury kanalizacji, a z drugiej strony uniemożliwia jej usunięcie (brak zgody na wejście na grunt i jej usunięcie) pomimo wyrażanej przez pozwanego woli usunięcia nieczynnej rury kanalizacyjnej (również zawarcia ugody poprzez zapłatę kwoty 3000 złotych). To zdaniem Sądu przemawia, za jedynym- merkantylnym celem powództwa w niniejszej sprawie. Ww. kwota, wskutek długiego okresu bezumownego korzystania została zwaloryzowana. Ww. modyfikacja miała oparcie w art. 3581 § 1 k.c., stosownie do którego w razie istotnej zmiany siły nabywczej pieniądza po powstaniu zobowiązania, sąd może po rozważeniu interesów stron, zgodnie z zasadami współżycia społecznego, zmienić wysokość lub sposób spełnienia świadczenia pieniężnego, chociażby były ustalone w orzeczeniu lub umowie. Przytoczony przepis ma w ocenie Sądu per analogiam zastosowanie nie tylko do świadczeń wynikających z umowy, ale również do świadczeń z tytułu bezumownego korzystania z rzeczy. W zakresie przekraczającym kwotę wskazaną przez biegłą Sąd powództwo oddalił, o czym orzekł w punkcie 2-gim wyroku.

Sąd zasądził odsetki stosownie do art. 481 § 1 k.c. Zgodnie z ww. przepisem, jeżeli dłużnik opóźnia się ze spełnieniem świadczenia pieniężnego, wierzyciel może żądać odsetek za czas opóźnienia, chociażby nie poniósł żadnej szkody i chociażby opóźnienie było następstwem okoliczności, za które dłużnik odpowiedzialności nie ponosi. Pozwany był wzywany przez powoda przed wszczęciem postępowania do zapłaty stosownego wynagrodzenia. Wezwanie było bezskuteczne, choć pozwany zaproponował powodowi ugodę poprzez zapłatę kwoty 3000 złotych, na co ten jednak nie wyraziła zgody. Sąd zasądził odsetki ustawowe za opóźnienie zgodnie z żądaniem pozwu od dnia wniesienia pozwu.

Rozstrzygnięcie o kosztach oparte było na art. 100 k.p.c. Stosownie do ww. przepisu, w razie częściowego tylko uwzględnienia żądań koszty będą wzajemnie zniesione lub stosunkowo rozdzielone. Biorąc pod uwagę wartość przedmiotu sporu w stosunku do uwzględnionej części powództwa Sąd uznał, że powód wygrał niniejszy proces w 50%. Stosownie do art. 108 § 1 k.p.c. Sąd rozstrzygnął o zasadzie poniesienia przez strony kosztów procesu, pozostawiając szczegółowe wyliczenie kosztów procesu referendarzowi sądowemu.

/-/ SSO Anna Kowalska