Wyrok Naczelnego Sądu Administracyjnego w sprawie skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku

I OSK 789/23

WYROK w imieniu Rzeczypospolitej Polskiej

Warszawa, dnia 15 września 2023 r.

Naczelny Sąd Administracyjny w składzie następującym:

Przewodniczący: Sędzia NSA Jan Kowalski Sędziowie NSA: Anna Nowak, Piotr Wiśniewski

po rozpoznaniu w dniu 20 października 2023 r. na posiedzeniu niejawnym w Izbie Finansowej skargi Adama Zielińskiego o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku Naczelnego Sądu Administracyjnego z dnia 10 lipca 2023 r. oddalającego skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 maja 2023 r. oddalającego skargę Adama Zielińskiego na decyzję Dyrektora Izby Skarbowej z dnia 15 marca 2023 r. (II SA/Kr 1234/22) w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych

oddala skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego wyroku.

Jan Kowalski Anna Nowak Piotr Wiśniewski

Uzasadnienie

Wyrokiem z dnia 10 lipca 2023 r. Naczelny Sąd Administracyjny oddalił skargę kasacyjną od wyroku Wojewódzkiego Sądu Administracyjnego w Krakowie z dnia 20 maja 2023 r. w przedmiocie podatku dochodowego od osób fizycznych.

Od tego wyroku, który stał się prawomocny w chwili ogłoszenia, skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia na podstawie art. 285a § 3 ustawy z dnia 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi (Dz. U. z 2022 r. poz. 329) wniósł Adam Zieliński. Zarzucił wyrokowi rażące naruszenie norm Unii Europejskiej, gdyż jak wskazał Trybunał Sprawiedliwości Unii Europejskiej w wyroku z dnia 15 stycznia 2020 r., C-123/19, Firma A v. Firma B i Firma C przeciwko Firma D, C-456/19, prawo wspólnotowe przyznaje odszkodowanie za jego naruszenie, jeżeli naruszony przepis przyznaje jednostkom uprawnienia, naruszenie jest wystarczająco poważne i istnieje bezpośredni związek przyczynowy między naruszeniem a szkodą poniesioną przez jednostkę. Oddalając skargę kasacyjną, Sąd doprowadził do bezprawnego wyegzekwowania kwoty nienależnego zobowiązania podatkowego.

Naczelny Sąd Administracyjny, rozpoznając skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia, stwierdził, co następuje:

Skarga nie ma uzasadnionych podstaw. Jej formalnoprawną podstawę stanowi art. 285a § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi, zgodnie z którym od orzeczeń Naczelnego Sądu Administracyjnego skarga nie przysługuje, z wyjątkiem sytuacji, gdy niezgodność z prawem wynika z rażącego naruszenia norm prawa Unii Europejskiej. Orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego traktuje się jak orzeczenia wydane w postępowaniu wywołanym wniesieniem skargi.

Przez normy prawa Unii Europejskiej należy rozumieć normy prawa wynikające ze źródeł prawa Unii Europejskiej, zwłaszcza z przepisów prawnych wydawanych na podstawie obowiązujących traktatów, tj. Traktatu o Unii Europejskiej, Traktatu o funkcjonowaniu Unii Europejskiej oraz Traktatu ustanawiającego Europejską Wspólnotę Energii Atomowej. Źródła prawa Unii Europejskiej można podzielić na źródła prawa pierwotnego i prawa pochodnego. Do pierwszej kategorii zaliczamy: wszystkie traktaty założycielskie, ich kolejne modyfikacje, traktaty akcesyjne, ogólne zasady prawa oraz prawo zwyczajowe. Natomiast źródłami prawa pochodnego są akty poszczególnych instytucji Unii Europejskiej. Zgodnie z art. 288 Traktatu o Unii Europejskiej aktami prawnymi Unii Europejskiej są: rozporządzenia, dyrektywy, decyzje (mające charakter wiążący) oraz zalecenia i opinie (mające charakter niewiążący). Każdy z podstawowych typów wiążących aktów prawnych Unii Europejskiej (tj. rozporządzenie, dyrektywa, decyzja) może występować w formie prawodawczej, delegowanej i wykonawczej. Ponadto do aktów prawa pochodnego należy zaliczyć umowy zawierane przez UE albo przez państwa członkowskie.

Niewątpliwie normy prawne nie wynikają z treści konkretnego orzeczenia Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej, jeżeli orzeczenie to nie kształtuje określonej zasady ogólnej stanowiącej element źródeł prawa pierwotnego. Wtedy bowiem zasada ta ma wiążący charakter w procesie stosowania prawa przez sądy krajowe, w tym w trybach nadzwyczajnych, jakim jest niewątpliwie postępowanie ze skargi o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia.

W sprawie niniejszej strona skarżąca jako podstawę swojego żądania powołała wyrok Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej w sprawie Firma A, który jakkolwiek istotny z punktu widzenia prawa unijnego, doprecyzowuje bowiem unijną zasadę odpowiedzialności odszkodowawczej państwa członkowskiego, ale tylko za naruszenie prawa unijnego. W związku z tym, w kontekście wskazanego orzeczenia, jak również treści art. 285a § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi obowiązkiem wnoszącego skargę o stwierdzenie niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia było wskazanie konkretnego przepisu prawa unijnego i wynikającej z niego normy, której rażące naruszenie dawałoby podstawę do wydania prejudykatu dla skutecznego dochodzenia odszkodowania w postępowaniu cywilnym.

Ponadto opisywana w przywołanym przez stronę skarżącą wyroku zasada odpowiedzialności odszkodowawczej państwa członkowskiego za naruszenie prawa unijnego nie ma charakteru zasady ogólnej. Tym samym bez odniesienia jej do konkretnego przepisu prawa unijnego, który został naruszony, nie ma ona charakteru wiążącego.

Reasumując, należy stwierdzić, że orzeczenie Trybunału Sprawiedliwości Unii Europejskiej niemające charakteru wiążącego dla sądu krajowego nie może stanowić samodzielnej podstawy prawnej do stwierdzenia niezgodności z prawem prawomocnego orzeczenia Naczelnego Sądu Administracyjnego na podstawie art. 285a § 3 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Z tych wszystkich względów i na podstawie art. 285k § 1 ustawy – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi orzeczono jak w sentencji.

Jan Kowalski Anna Nowak Piotr Wiśniewski