Wyrok w sprawie o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym

Sygn. akt I C 1234/23

WYROK

W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

Dnia 20 marca 2024 roku

Sąd Okręgowy w Warszawie, V Wydział Cywilny

w składzie:

Przewodniczący: Sędzia Anna Kowalska

Protokolant: sekretarz sądowy Jan Nowak

po rozpoznaniu w dniu 15 marca 2024 roku w Warszawie

na rozprawie

sprawy z powództwa Jana Wiśniewskiego

przeciwko Marii Wiśniewskiej

o uzgodnienie treści księgi wieczystej z rzeczywistym stanem prawnym

1. uzgadnia treść księgi wieczystej nr WA1M/00012345/1, prowadzonej przez Sąd Rejonowy w Warszawie, w ten sposób, że nakazuje wpisać w dziale II tej księgi wieczystej, iż Jan Wiśniewski, syn Adama i Ewy, 80010101234 jest współwłaścicielem przedmiotowej nieruchomości w udziale wynoszącym ¾ prawa własności, a Maria Wiśniewska, córka Adama i Ewy, 85050512345 jest współwłaścicielką przedmiotowej nieruchomości w udziale wynoszącym ¼ prawa własności, a to w miejsce dotychczasowego wpisu, ujawniającego Marię Wiśniewską jako wyłącznego właściciela przedmiotowej nieruchomości;

2. zasądza od pozwanej Marii Wiśniewskiej na rzecz powoda Jana Wiśniewskiego kwotę 4500 zł (cztery tysiące pięćset złotych) z odsetkami ustawowymi za opóźnienie liczonymi od dnia uprawomocnienia się niniejszego wyroku do dnia zapłaty, tytułem zwrotu kosztów procesu.

UZASADNIENIE WYROKU SPORZĄDZONE NA WNIOSEK STRONY ZŁOŻONY W TERMINIE TYGODNIOWYM OD DNIA OGŁOSZENIA WYROKU

Sygn. akt I C 1234/23

UZASADNIENIE

W pozwie powód Jan Wiśniewski domagał się uzgodnienia treści księgi wieczystej nr WA1M/00012345/1 z rzeczywistym stanem prawnym, poprzez ujawnienie w dziale II tej księgi wieczystej, w miejsce wpisu pozwanej Marii Wiśniewskiej jako jedynego właściciela przedmiotowej nieruchomości, że pozwana Maria Wiśniewska jest współwłaścicielką przedmiotowej nieruchomości w udziale wynoszącym ¾ prawa własności, a powód Jan Wiśniewski jest współwłaścicielem przedmiotowej nieruchomości w udziale wynoszącym ¼ prawa własności. Nadto powód wniósł o zasądzenie na jego rzecz zwrotu kosztów procesu.

Powództwo zostało oparte na twierdzeniu, że wbrew treści księgi wieczystej pozwana nie jest wyłącznym właścicielem nieruchomości, ponieważ została ona nabyta przez pozwaną w czasie, gdy pozostawała w związku małżeńskim z Anną Wiśniewską, matką powoda, a tym samym przedmiotowa nieruchomość stała się składnikiem majątku wspólnego małżonków, a po śmierci Anny Wiśniewskiej należący do niej udział w prawie własności stał się składnikiem spadku, który w połowie nabył powód.

Pozwana Maria Wiśniewska wniosła o oddalenie powództwa i zasądzenie na swoją rzecz zwrotu kosztów procesu.

Obrona pozwanej zasadzała się na twierdzeniu, że w czasie zawarcia umowy sprzedaży nieruchomości, której dotyczy niniejsze postępowanie, pomiędzy nią a jej mężem Piotrem Wiśniewskim panował ustrój małżeńskiej rozdzielności majątkowej.

Niesporne w sprawie były następujące fakty:

Zgodnie z treścią księgi wieczystej nr WA1M/00012345/1 ujawnionym w dziale II tej księgi wieczystej jedynym właścicielem nieruchomości jest pozwana Maria Wiśniewska. Maria Wiśniewska nabyła przedmiotową nieruchomość na podstawie umowy sprzedaży zawartej w dniu 10 stycznia 2010 roku przed notariuszem Katarzyną Zielińską, rep. A nr 1234/2010. W umowie sprzedaży zawarte zostało oświadczenie kupującej Marii Wiśniewskiej, że jest stanu wolnego i nie zawierała związków małżeńskich.

W dacie zawarcia umowy sprzedaży przedmiotowej nieruchomości pozwana pozostawała w związku małżeńskim z Piotrem Wiśniewskim.

Piotr Wiśniewski zmarł w dniu 15 maja 2015 r., a spadek po nim, na mocy ustawy, z dobrodziejstwem inwentarza, nabyli: żona Maria Wiśniewska i syn Jan Wiśniewski, po ½ części spadku dla każdego z nich.

Nadto Sąd ustalił:

Małżonkowie Piotr Wiśniewski i Maria Wiśniewska od 2005 r. pozostawali w separacji faktycznej.

W dniu 1 stycznia 2008 r. Piotr Wiśniewski i Maria Wiśniewska podpisali oświadczenie sporządzone w zwykłej formie pisemnej, z którego wynikało, że nie będą dłużej pozostawali w małżeńskiej wspólności majątkowej. (dowody: pisemne oświadczenie Piotra Wiśniewskiego i Marii Wiśniewskiej, zeznania pozwanej Marii Wiśniewskiej, częściowo zeznania powoda Jana Wiśniewskiego)

Materiał dowodowy zgromadzony w sprawie w postaci dokumentów nie budził zastrzeżeń Sądu co do swej wiarygodności.

Zeznania pozwanej Marii Wiśniewskiej Sąd ocenił jako wiarygodne w części, w której odnosiły się one do trwającej między nią a Piotrem Wiśniewskim separacji faktycznej oraz do faktu złożenia przez małżonków oświadczenia pisemnego dotyczącego braku woli trwania między nimi wspólności majątkowej. Niewiarygodne w ocenie Sądu były relacje pozwanej odnoszące się do przyczyn zawarcia w umowie sprzedaży nieruchomości oświadczenia pozwanej, iż jest ona stanu wolnego i nie zawierała związków małżeńskich. Sprzeczne z doświadczeniem życiowym pozostawały depozycje pozwanej, jakoby miała udzielić informacji o braku „pozostawania w związku” jedynie telefonicznie, przy okazji rezerwowania terminu u notariusza. Należy zauważyć, że treść aktu notarialnego podlegała odczytaniu przez notariusza, a nadto pozwana wprost przyznała, że otrzymała e-mailem projekt aktu notarialnego obejmującego umowę sprzedaży na kilka dni przed jej podpisaniem, a zatem nie sposób uznać za wiarygodne twierdzeń pozwanej, jakoby treść aktu notarialnego nie była jej dostatecznie znana przed zawarciem umowy sprzedaży.

Zeznania powoda Jana Wiśniewskiego były wiarygodne, przy czym miały one znaczenie tylko o tyle, o ile potwierdziły, że Piotr Wiśniewski i Maria Wiśniewska praktycznie przez całe życie powoda zamieszkiwali osobno. Zeznania powoda odnoszące się do jego osobistych relacji z matką i kwestii alimentów nie miały znaczenia dla rozstrzygnięcia, stąd uchylono szereg pytań pełnomocnika powoda zadawanych w toku przeprowadzania dowodu z przesłuchania stron (powoda).

Sąd zważył:

Powództwo zasługiwało na uwzględnienie.

Zgodnie z art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 6 lipca 1982 r. o księgach wieczystych i hipotece, w razie niezgodności między stanem prawnym nieruchomości ujawnionym w księdze wieczystej a rzeczywistym stanem prawnym osoba, której prawo nie jest wpisane lub jest wpisane błędnie albo jest dotknięte wpisem nieistniejącego obciążenia lub ograniczenia, może żądać usunięcia niezgodności.

Powództwo opierało się na twierdzeniu, że wbrew treści wpisów w księdze wieczystej nr WA1M/00012345/1, przedmiotowa nieruchomość nie została nabyta do majątku osobistego pozwanej Marii Wiśniewskiej, lecz do majątku wspólnego objętego małżeńską wspólnością majątkową Piotra Wiśniewskiego i Marii Wiśniewskiej. Powód wywodził, że w związku ze śmiercią Piotra Wiśniewskiego w dniu 15 maja 2015 r. i nabyciem spadku po nim przez powoda i pozwaną w udziałach po ½ części spadku dla każdego z nich, pozwana jest jego współwłaścicielką w udziale wynoszącym ¾ części prawa własności, a powód jest jej współwłaścicielem w udziale wynoszącym ¼ części prawa własności.

Wbrew twierdzeniom pozwanej pomiędzy nią a Piotrem Wiśniewskim nie został ustanowiony ustrój małżeńskiej rozdzielności majątkowej. Jedyną czynnością prawną, jaką pozwana i Piotr Wiśniewski podjęli w celu wyłączenia ustroju małżeńskiej wspólności majątkowej było ich pisemne oświadczenie z dnia 1 stycznia 2008 r. Tymczasem stosownie do art. 47 § 1 k.r.o. małżonkowie mogą przez umowę zawartą w formie aktu notarialnego wspólność ustawową rozszerzyć lub ograniczyć albo ustanowić rozdzielność majątkową lub rozdzielność majątkową z wyrównaniem dorobków (umowa majątkowa). Tym samym, stosownie do art. 73 § 2 k.c., gdyby oświadczenie to traktować jako umowę majątkową małżeńską, dotknięta byłaby ona sankcją nieważności, wobec niezachowania prawem przewidzianej formy szczególnej czynności prawnej. Innych umów majątkowych małżeńskich wskazani małżonkowie nie zawierali, co pozostawało niesporne w sprawie. W związku z powyższym nie doszło do prawnie skutecznego wprowadzenia pomiędzy Piotrem Wiśniewskim i Marią Wiśniewską ustroju małżeńskiej rozdzielności majątkowej.

Wskazać należy, że stosownie do art. 31 § 1 zdanie pierwsze k.r.o. z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje między małżonkami z mocy ustawy wspólność majątkowa (wspólność ustawowa) obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków lub przez jednego z nich (majątek wspólny). Skoro zatem w dacie zawarcia umowy sprzedaży Piotr Wiśniewski i Maria Wiśniewska pozostawali w ustroju małżeńskiej wspólności majątkowej, to istnieje domniemanie prawne, że nabyta przez pozwaną nieruchomość weszła do majątku wspólnego małżonków. Wspólność ustawowa rozciąga się z mocy samego prawa zarówno na rzeczy, jak i inne prawa majątkowe nabyte w czasie jej obowiązania, niezależnie od tego, czy nabycie nastąpiło na nazwisko obojga małżonków, czy jednego z nich oraz czy transakcji dokonali oboje, czy tylko jedno z małżonków (por. uchwała Sądu Najwyższego z dnia 17 lipca 1987 r., III CZP 30/87, LEX nr 9163).

Zarazem brak podstaw do rozważania, czy nieruchomość ta nie mogła stać się składnikiem majątku osobistego pozwanej na zasadzie surogacji. Sama pozwana nie przedstawiała żadnych twierdzeń w tym zakresie, poprzestając na argumentowaniu, że pozostawała z mężem w ustroju małżeńskiej rozdzielności majątkowej. Jednakże, co istotne, pozwana zeznała na pytanie Sądu, że nieruchomość nabyła za środki pochodzące z jej wynagrodzenia za pracę, a zatem za składniki majątkowe, które z mocy prawa weszły do majątku wspólnego (art. 31 § 2 pkt 1 k.r.o.).

Zarazem nie uszło uwagi Sądu, że zawierając umowę sprzedaży spornej nieruchomości pozwana oświadczyła, że jest stanu wolnego i nie zawierała związków małżeńskich. Wbrew gołosłownym i niewiarygodnym w tym zakresie zeznaniom pozwanej, w ocenie Sądu nie doszło tu jedynie do omyłki wynikającej z błędnego zrozumienia przez pozwaną pytania „czy pozostaje w związku”, jakie miało jej zostać zadane, gdy rezerwowała telefonicznie termin u notariusza. W świetle doświadczenia życiowego należy uznać, że pozwana celowo wskazała na swój wolny stan cywilny, by dzięki temu kwestia nabycia przez nią nieruchomości do jej majątku osobistego wydawała się prima facie oczywista.

Skoro zatem sporna nieruchomość w rzeczywistości została nabyta do majątku wspólnego Piotra Wiśniewskiego i Marii Wiśniewskiej, to wobec śmierci Piotra Wiśniewskiego przypadający na jego rzecz udział w ½ części prawa własności tej nieruchomości podlegał dziedziczeniu przez jego spadkobierców. Powód stał się więc współwłaścicielem nieruchomości w ¼ części prawa własności, a pozwana w ¾ części prawa własności.

Treść księgi wieczystej nr WA1M/00012345/1, wedle której pozwana była ujawniona jako wyłączny właściciel nieruchomości, nie była więc zgodna z rzeczywistym stanem prawnym.

Mając na uwadze powyższe Sąd orzekł jak w wyroku.

O kosztach procesu Sąd rozstrzygnął na podstawie art. 98 § 1 i 3 k.p.c. i zasądził ich zwrot od przegrywającej pozwanej na rzecz zwycięskiego powoda. Na zasądzone koszty procesu złożyły się: opłata sądowa od pozwu (200 zł), taryfowe wynagrodzenie pełnomocnika procesowego (3600 zł, zgodnie z § 2 pkt 7 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 22 października 2015 r. w sprawie opłat za czynności adwokackie) oraz opłata skarbowa od pełnomocnictwa (17 zł). Od zasądzonych kosztów należą się odsetki, stosownie do art. 98 § 11 k.p.c.