Wyrok Sądu Okręgowego

I C 3456/22

WYROK W IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

dnia 15 marca 2023 roku

Sąd Okręgowy w Warszawie, 15 marca 2023 roku Wydział Cywilny w następującym składzie Przewodniczący SSO Anna Kowalska Protokolant sekretarz sądowy Jan Nowak

po rozpoznaniu w dniu 20 lutego 2023 roku w Warszawie na rozprawie sprawy z powództwa "Finanse S.A." w Warszawie przeciwko Janowi Wiśniewskiemu i Marii Wiśniewskiej

o zapłatę

na skutek zarzutów pozwanej Marii Wiśniewskiej od nakazu zapłaty wydanego w dniu 10 stycznia 2023 roku przez Sąd Okręgowy w Warszawie pod sygn. akt I Nc 1234/23

1. utrzymuje nakaz zapłaty w całości w mocy;

2. nie obciąża pozwanej Marii Wiśniewskiej nieuiszczonymi kosztami sądowymi, przejmując je na rachunek Skarbu Państwa.

/-/ SSO Anna Kowalska

UZASADNIENIE

"Finanse S.A." w pozwie skierowanym do Sądu Okręgowego w Warszawie wniosła o orzeczenie nakazem zapłaty, że pozwany Jan Wiśniewski i Maria Wiśniewska mają zapłacić solidarnie powodowi kwotę 50 000 złotych wraz z odsetkami ustawowymi od dnia 1 grudnia 2022 r. oraz kosztami procesu, w tym kosztami zastępstwa procesowego wg norm przepisanych w związku z wypełnieniem i przedstawieniem do zapłaty weksla in blanco wystawionego przez pozwanych na zabezpieczenie należytego wykonania umowy o dofinansowanie zawartej przez pozwanego Jana Wiśniewskiego z powodem (pozew k.4-10).

Nakazem z dnia 10 stycznia 2023 r. Sąd Okręgowy w Warszawie w całości uwzględnił żądanie pozwu, zasądzając od Jana Wiśniewskiego i Marii Wiśniewskiej solidarnie na rzecz "Finanse S.A." kwotę 50 000 złotych wraz z ustawowymi odsetkami liczonymi od dnia 1 grudnia 2022 r. do dnia zapłaty oraz kwotę 2 000 złotych tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kosztów zastępstwa procesowego (nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym k.78).

Od powyższego nakazu zarzuty wniosła pozwana Maria Wiśniewska wnosząc o uchylenie nakazu zapłaty, oddalenie powództwa w stosunku do niej oraz zasądzenie od powoda na rzecz pozwanej kosztów procesu. Uzasadniając zarzuty wskazała, że załączony do pozwu weksel in blanco wypełniony został niezgodnie z podpisaną przez strony umowy deklaracją wekslową, ponadto powód nie wezwał pozwanych do spełnienia świadczenia z tytułu umowy tylko od razu wypełnił weksel in blanco, do czego ani deklaracja ani umowa go nie upoważniała. "Finanse S.A." nie miała upoważnienia do wypełnienia weksla w każdym przypadku niewywiązywania się przez pozwanych z zobowiązań wynikających z umowy, a tylko w przypadku niedotrzymania przez pozwanych terminu spłaty zobowiązania. Pozwana Maria Wiśniewska przyznała, że pozwany Jan Wiśniewski nie wywiązał się z obowiązków wynikających z umowy (czyli przeniósł prawo własności samochodu przed upływem 5 lat od dnia dokonania przez "Finanse S.A." płatności), jednak nie stanowiło to podstawy do wypełnienia weksla. Ponadto pozwana pozostawała w złych stosunkach z pozwanym i nie miała wpływu na jego działania, nie mogła zapobiec sprzedaży samochodu, a przy tym dochowała należytej staranności zgłaszając zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa po uzyskaniu informacji o możliwości sprzedaży samochodu przez pozwanego (zarzuty od nakazu zapłaty k.85-90).

W odpowiedzi na powyższe powód wniósł o utrzymanie nakazu zapłaty w mocy w całości, wskazując że pozwani Jan i Maria Wiśniewscy byli wezwani do uregulowania zobowiązań, zanim powód wypełnił weksel. Ponadto odpowiedzialność dłużnika wekslowego jest niezależna ani od tego czy pozwana była stroną umowy, ani od tego, że to nie ona nie wywiązała się ze zobowiązań umownych (pismo k.120-122).

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

W dniu 20 września 2021 r. w Warszawie powód ("Finanse S.A.") oraz pozwany Jan Wiśniewski (Beneficjent) zawarli umowę nr DF/2021/09/20 o dofinansowanie projektu, zgodnie z którą "Finanse S.A." miała udzielić pozwanemu pomocy w wysokości 40 000 złotych, jednak nie więcej niż 80% poniesionych kosztów kwalifikowanych projektu, na zakup samochodu dostawczego (umowa k. 24-32). Na zawarcie umowy wyraziła zgodę żona pozwanego Maria Wiśniewska (deklaracja współmałżonka beneficjenta k. 34). Zgodnie z § 5 ust. 1 pkt 2 umowy pozwany zobowiązał się do nieprzenoszenia prawa własności lub posiadania nabytych dóbr przez okres 5 lat od dnia dokonania przez "Finanse S.A." płatności. Na podstawie § 6 ust. 1 i ust. 2 pkt 1 umowy Beneficjent zobowiązał się do zwrotu wypłaconej pomocy wraz z odsetkami w wysokości określonej jak dla zaległości podatkowych liczonymi od dnia wypłacenia pomocy na rzecz Beneficjenta w przypadku niespełnienia co najmniej jednego z zobowiązań, o których mowa w § 5 ust. 1. Jako zabezpieczenie należytego wykonania umowy pozwany Jan Wiśniewski oraz Maria Wiśniewska podpisali i złożyli weksel in blanco wraz z deklaracją wekslową (weksel z deklaracją k. 11-13), zgodnie z którą powód miał prawo wypełnić weksel w każdym czasie w wypadku niedotrzymania przez pozwanych terminu spłaty zobowiązania wobec "Finanse S.A." na sumę całkowitego zobowiązania wynikającego z umowy nr DF/2021/09/20. W dniu 25 października 2021 r. powód dokonał przelewu kwoty 40 000 złotych na rachunek bankowy Jana Wiśniewskiego tytułem wykonania ww. umowy (zlecenie k. 35). W dniu 15 listopada 2022 r. powód podczas kontroli u pozwanego stwierdził brak samochodu dostawczego, pozwany poinformował, że maszyny te użyczył nieodpłatnie (protokół z czynności kontrolnych k. 45). W grudniu 2022 r. powód ustalił, że pozwany w dniu 20 listopada 2022 r. dokonał sprzedaży samochodu "Auto Handel" w Katowicach (oświadczenie k. 59). Pismem z dnia 2 grudnia 2022 r. powód poinformował pozwanego o stwierdzeniu naruszenia umowy przez pozwanego i uruchomieniu procedury windykacji w celu zwrotu wypłaconej kwoty pomocy w wysokości 40 000 złotych powiększonej o odsetki ( pismo k. 61). Ww. kwota stanowiła 80% (procentowy poziom pomocy dla Beneficjenta wynikający z umowy) łącznej kwoty kosztów kwalifikowanych w wysokości 50 000 złotych (koszt samochodu 45 000 złotych + koszt rejestracji 5 000 złotych) (wyliczenie należności k. 72). Pismami z dnia 5 grudnia 2022 r. powód wezwał pozwanych Jana Wiśniewskiego i Marię Wiśniewską do zapłaty zadłużenia, które wg stanu na dzień 5 grudnia 2022 r. wynosiło 41 000 złotych w terminie 7 dni od dnia doręczenia wezwania (wezwania do zapłaty k. 62-64). W dniu 15 grudnia 2022 r. powód wysłał pozwanym kolejne wezwanie do zapłaty kwoty 42 000 złotych wg stanu na dzień 15 grudnia 2022 r. (wezwania do zapłaty k. 70-71). Wobec braku zapłaty powód wypełnił weksel in blanco na kwotę 50 000 złotych z terminem płatności w dniu 31 grudnia 2022 r. oraz pismem z dnia 20 grudnia 2022 r., odebranym przez pozwanych 22 grudnia 2022 r., wezwał pozwanych do zapłaty sumy wekslowej w dniu 31 grudnia 2022 r. (pismo z potwierdzeniami odbioru k. 16-19).

Powyższy stan faktyczny Sąd ustalił w oparciu o okoliczności bezsporne między stronami, tj. treść dokumentów złożonych przez stronę powodową oraz zeznania pozwanej Marii Wiśniewskiej. W ocenie Sądu znajdujące się w aktach sprawy kopie protokołów i orzeczeń sądowych ze spraw toczących się między pozwanymi o ustanowienie rozdzielności majątkowej, o ustalenie kontaktów, o ograniczenie władzy rodzicielskiej, o alimenty nie miały znaczenia prawnego, o czym mowa w rozważaniach prawnych.

Sąd zważył, co następuje:

W niniejszej sprawie Sąd wydał nakaz zapłaty w postępowaniu nakazowym przeciwko pozwanej jako zobowiązanej z weksla, gdyż prawdziwość weksla i jego treść nie nasuwała wątpliwości (art.485 § 2 k.p.c.). Pozwana w ustawowym terminie zaskarżyła nakaz zapłaty w całości, wnosząc o oddalenie powództwa w całości. To zaś skutkowało koniecznością przeprowadzenia rozprawy i wydania rozstrzygnięcia dotyczącego tego nakazu zapłaty. Jak wspomniano wyżej podstawą wydania nakazu zapłaty był weksel, a zatem wnosząc o oddalenie powództwa pozwana mogła podnosić zarzuty dotyczące ważności weksla, jego niezgodności z deklaracją wekslową bądź też zarzuty dotyczące stosunku podstawowego (umowy między powodem, a pozwanym Janem Wiśniewskim). Załączony do akt sprawy weksel spełniał wszystkie warunki z art. 101 ustawy z dnia 28 kwietnia 1936 r. - Prawo Wekslowe (Dz. U. z 1936 r. poz. 374), zawierając nazwę weksel w samym tekście dokumentu, przyrzeczenie bezwarunkowe zapłacenia oznaczonej sumy pieniężnej, nazwa podmiotu, na którego rzecz zapłata ma być dokonana, oznaczenie miejsca i terminu płatności, oznaczenie daty i miejsca wystawienia weksla, podpis wystawców weksla. Wprawdzie pozwana nie podniosła zarzutu nieważności weksla, jednakże w tym miejscu należy zaznaczyć, że weksel będący przedmiotem niniejszego postępowania jest ważny w świetle ww. wymogów formalnych prawa wekslowego. W niniejszej sprawie mieliśmy do czynienia z wekslem in blanco uregulowanym w art.10 prawa wekslowego. Zgodnie z tym przepisem jeżeli weksel, niezupełny w chwili wystawienia, uzupełniony został niezgodnie z zawartym porozumieniem, nie można wobec posiadacza weksla zasłaniać się, że nie zastosowano się do tego porozumienia, chyba że posiadacz nabył weksel w złej wierze albo przy nabyciu dopuścił się rażącego niedbalstwa. Zarzut wypełnienia weksla in blanco niezgodnie z zawartym porozumieniem może być skuteczny wobec osoby, która otrzymała weksel bezpośrednio od wystawcy i uzupełniła go albo nabyła weksel in blanco niewypełniony (orzeczenie SN z dnia 25 czerwca 1997 r., I CKN 100/97, OSP 1998, poz. 456; Adam Szpunar, Janusz Martyniak, Prawo..., s. 456; Jacek Gołaczyński, Komentarz..., s. 456), albo nabyła weksel wystawiony in blanco już po jego wypełnieniu, jednakże wiedziała o tym, iż weksel został wypełniony niezgodnie z zawartym porozumieniem. W niniejszej spawie powód otrzymał weksel bezpośrednio od wystawców i miał go wypełnić zgodnie z deklaracją podpisaną również przez pozwaną. Jak wskazał Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 września 2000 r. (II CKN 859/00, Prok. i Pr.-wkł. 2001/7-8/25), jeśli weksel własny będący podstawą powództwa nie został całkowicie wypełniony w chwili wystawienia, to był to weksel niezupełny (art. 10 prawa wekslowego), tzw. weksel in blanco. Został on wystawiony celem zabezpieczenia zwrotu pożyczki udzielonej wystawcy przez remitenta (tak w sprawie rozpoznawanej przez Sąd Najwyższy, zaś w niniejszej sprawie spłaty zobowiązań wynikających z niedotrzymania zawartej pomiędzy pozwanym, a powodem umowy dofinansowania z dnia 20 września 2021 r.). Przy uzupełnieniu weksla i przy dochodzeniu roszczeń z tego weksla przez stronę umowy zawartej przy jego wystawieniu obowiązuje i wiąże strony treść tej umowy, tzw. deklaracji wekslowej. Wprawdzie deklaracja wekslowa jest elementem ważnym przy kreowaniu zobowiązania wekslowego w przypadku weksli in blanco, jednakże nie wpływa ona na ważność weksla. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 25 października 1999 r. (I CKN 480/98, OSNC 2000/4/70) stwierdził, że "ważność zobowiązania wekslowego nie jest uzależniona od istnienia deklaracji wekslowej". Aktualnie w judykaturze dominuje pogląd, zgodnie z którym "porozumienie wekslowe (art. 10 prawa wekslowego) nie wymaga szczególnej formy i może być wyrażone w jakikolwiek sposób (art. 60 k.c.), a jego interpretacja podlega ogólnym regułom wykładni oświadczeń woli (art. 65 k.c.)" (tak wyrok Sądu Najwyższego z dnia 14 lutego 2002 r., I CKN 432/00, LEX nr 52631, Glosa 2002/9-10/36). Ciężar udowodnienia, że weksel in blanco został wypełniony niezgodnie z umową spoczywał na pozwanej (art. 6 k.c.). Pozwana podniosła, że "Finanse S.A." nie miała upoważnienia do wypełnienia weksla w każdym przypadku niewywiązywania się przez pozwanych z zobowiązań wynikających z umowy, a tylko w przypadku niedotrzymania przez pozwanych terminu spłaty zobowiązania. Odnosząc się do zarzutu pozwanej, należy stwierdzić, że określenie "zobowiązanie wynikające z umowy" jest pojęciem bardzo szerokim i w ocenie Sądu obejmuje wszelkie obowiązki jakie ciążyły na stronie umowy zgodnie z jej postanowieniami. Jednym z takich obowiązków było nieprzenoszenie prawa własności lub posiadania nabytych dóbr przez okres 5 lat od dnia dokonania przez "Finanse S.A." płatności, zaś przeniesienie własności rodziło inne zobowiązanie wynikające z umowy, a mianowicie obowiązek zwrotu dofinansowania wraz z odsetkami. Nie wywiązując się z obowiązku zwrotu w terminie wskazanym przez powoda (wbrew twierdzeniom pozwanej "Finanse S.A." wielokrotnie wzywała pozwanych do spełnienia świadczenia pismami z dnia 5 grudnia 2022 r. i 15 grudnia 2022 r. zanim wypełniła weksel), pozwani nie dotrzymali terminu zapłaty zobowiązania, co upoważniało powoda do wypełnienia weksla in blanco. Wobec powyższego, należy uznać, że weksel in blanco został wypełniony zgodnie z deklaracją wekslową. Poza kwestionowaniem ważności weksla i zarzutem wypełnienia go niezgodnie z deklaracją wekslową pozwana mogłaby się bronić wyłącznie zarzutami opartymi na stosunku podstawowym wynikającym z umowy, np. zarzutem nieistnienia zobowiązania pozwanego, wysokości zobowiązania, przedawnienia. W tym jednakże zakresie pozwana żadnych zarzutów nie postawiła, wręcz przeciwnie, przyznała, że umowa nie została wykonana. W przedmiotowej sprawie bezspornym jest, że umowa nie została należycie wykonana przez pozwanego Jana Wiśniewskiego, a mianowicie wbrew postanowieniom dokonał on zbycia samochodu dostawczego przed upływem 5 lat od otrzymania dofinansowania od powoda, co zgodnie z umową skutkowała obowiązkiem zwrotu dofinansowania. Argumentem, na który powołała się pozwana, wnosząc o oddalenie powództwa wobec niej jest okoliczność, że to nie ona była stroną umowy i to nie ona nie wywiązała się z jej postanowień, lecz Jan Wiśniewski, co więcej nie miała ona wpływu na jego działania, jak również dochowała należytej staranności składając zawiadomienie o popełnieniu przestępstwa, gdy powzięła informację o możliwości sprzedaży samochodu przez pozwanego. Wskazała, że od 2020 r. pozostawała w złych stosunkach z pozwanym, w dniu 15 czerwca 2021 r. została ustanowiona rozdzielność majątkowa między nią, a pozwanym. Powyższe okoliczności nie mają znaczenia w przedmiotowej sprawie i nie mogą mieć wpływu na treść orzeczenia. Należy wskazać, że wystawca weksla może zabezpieczać swoje własne zobowiązania lub zobowiązanie ze stosunku podstawowego, w którym nie jest dłużnikiem (tak też wyrok SN z 20 marca 1998 r., II CKN 653/97, Pr. Bank. 1998, nr 11, s. 25). Taka sytuacja miała miejsce w niniejszej sprawie - pozwana zabezpieczyła wekslem cudze zobowiązanie i odpowiada za jego niewykonanie, niezależnie od tego czy niewykonanie jest spowodowane jej winą czy też nie. W związku z powyższym w przedmiotowej sprawie nie mają prawnego znaczenia relacje między pozwaną a pozwanym, okoliczność ustanowienia rozdzielności majątkowej między nimi ani też okoliczność,

że pozwana nie miała żadnego wpływu na sprzedaż samochodu przez pozwanego. Jest to istotne w kontekście ostatnich wiadomości, gdy Komisja Europejska poinformowała, że zażąda od Polski zwrotu ok. 7 mld euro z funduszy na Krajowy Plan Odbudowy. To konsekwencja niewystarczających kontroli wniosków o dofinansowanie w ramach KPO. W tej sprawie powódka wykazała się wystarczającą kontrolą, której ustalenia Sąd w pełni akceptuje. Należy bowiem zauważyć, że dofinansowane środki przekazane pozwanym (w istocie dotacja) są to środki pochodzące z funduszy europejskich jak i krajowych. Są to środki publiczne, a to powódka jest powołana m.in. do nadzoru nad wydawaniem tych środków na cele rozwoju przedsiębiorczości. Jak wspomniano wyżej Sąd w pełni akceptuje uprawnienia kontrolne powódki wobec wydawanych środków oraz rygorystyczne przestrzeganie przez strony postanowień umowy. Nie może tu mieć miejsca dowolność, świadome nieprzestrzeganie postanowień umowy, gdyż w istocie konsekwencje powyższego poniesie Skarb Państwa (vide brak środków na inne cele np. służbę zdrowia), a w dalszej konsekwencji wszyscy podatnicy. Reasumując, należało uznać, że pozwana była zobowiązana do zapłaty sumy wekslowej z weksla in blanco, którego była wystawcą. Mając na uwadze powyższe rozważania Sąd na podstawie powołanych przepisów, w oparciu o art. 493 § 4 k.p.c. orzekł jak w punkcie 1-szym sentencji wyroku. Sąd nie obciążył pozwanej nieuiszczonymi kosztami sądowymi w oparciu o art. 102 k.p.c., który przewiduje, iż w wypadkach szczególnie uzasadnionych Sąd może zasądzić od strony przegrywającej tylko część kosztów albo nie obciążać jej w ogóle kosztami. Pozwana była zwolniona od kosztów sądowych częściowo tj opłaty od zarzutów. Biorąc pod uwagę sytuację rodzinną, osobistą, majątkową i dochody pozwanej, które to okoliczności legły u podstaw zwolnienia Sąd nie obciążył jej nieuiszczonymi kosztami sądowymi pomimo, że była stroną przegrywającą proces, o czym orzeczono w punkcie 2-gim wyroku.

/-/ SSO Anna Kowalska