Wyrok Sądu Okręgowego

I C 1234/20

WYROKW IMIENIU RZECZYPOSPOLITEJ POLSKIEJ

dnia 25 maja 2023 roku

Sąd Okręgowy w Warszawie V Wydział Cywilnyw następującym składzie:Przewodniczący: Sędzia Anna KowalskaProtokolant: starszy sekretarz sądowy Jan Nowakpo rozpoznaniu w dniu 10 maja 2023 roku w Warszawiena rozprawiesprawy z powództwa Adama Wiśniewskiegoprzeciwko Uniwersytet Warszawski w Warszawie i Skarbowi Państwa-Prezydentowi Miasta Warszawa

o ustalenie

1. ustala, że Uniwersytet Warszawski nie nabył z dniem 1 stycznia 2000 roku na podstawie art.182 ustawy z dnia 27 lipca 2005 roku o szkolnictwie wyższym prawa użytkowaniawieczystego gruntu położonego w Warszawie przy ulicy Krakowskie Przedmieście 26/28 o powierzchni 1000 m2,stanowiącego działkę ewidencyjną nr 1234 w obrębie 1, objętej księgą wieczystąnr WA1W/00000000/1 prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Warszawie X Wydział KsiągWieczystych;

2. zasądza od Uniwersytetu Warszawskiego w Warszawie i Skarbu Państwa - Prezydenta Miasta Warszawasolidarnie na rzecz Adama Wiśniewskiego kwotę 8284 (osiem tysięcy dwieście osiemdziesiątcztery) złotych tytułem zwrotu kosztów procesu, w tym kwotę 5400 (pięć tysięcyczterysta) złotych tytułem zwrotu kosztów zastępstwa procesowego wraz z odsetkami,w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie w spełnieniu świadczenia pieniężnego,za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, do dnia zapłaty;

3. nakazuje zwrócić Adamowi Wiśniewskiemu ze Skarbu Państwa-Sądu Okręgowego w Warszawie kwotę1615 (jeden tysiąc sześćset piętnaście) złotych tytułem niewykorzystanej zaliczkiuiszczonej przez nią na poczet opinii biegłego.

/-/ Sędzia Anna Kowalska

UZASADNIENIE

Pozwem skierowanym do Sądu Okręgowego w Warszawie przeciwko Skarbowi Państwa -Prezydentowi Miasta Warszawa i Uniwersytetowi Warszawskiemu, Adam Wiśniewski wniósł o ustalenie na podstawieart. 189 k.p.c., że pozwany Uniwersytet Warszawski nie nabył z dniem 1 stycznia 2000 roku napodstawie art.182 ustawy z dnia 27 lipca 2005 roku o szkolnictwie wyższym prawaużytkowania wieczystego gruntu oznaczonego numerem ewidencyjnym 1234 z obrębu 1,o powierzchni 1 ha położonego przy ulicy Krakowskie Przedmieście 26/28 w Warszawie, dla której X WydziałKsiąg Wieczystych Sądu Rejonowego w Warszawie prowadzi księgę wieczystą nrWA1W/00000000/1, ponieważ nie spełniła przesłanek wymaganych tym przepisem, tj. do dnia1 stycznia 2000 roku nie wykorzystała wywłaszczonego gruntu, należącego wcześniej dopowoda, na cel, który określony został w decyzji o wywłaszczeniu (k. 2). Ponadto powód wniósł o zasądzenie na jego rzecz od pozwanych kosztów procesu (pozew k. 2).

Pozwany Uniwersytet Warszawski wniósł o oddalenie powództwa z uwagi na niedopuszczalnośćdochodzenia przez powoda roszczenia w trybie art.189 k.p.c., wskazując, że żądanie zawartew pozwie zmierza faktycznie do zmiany stanu formalnoprawnego gruntu, co wchodzi wzakres kompetencji ustawodawcy. Pozwana wniosła także o zasądzenie od powoda na jejrzecz kosztów zastępstwa prawnego wg norm przepisanych (odpowiedź na pozew k.15).

Pozwany Skarb Państwa - Prezydent Miasta Warszawa również wniósł o oddaleniepowództwa, jednakże jako podstawę wskazał brak interesu prawnego po stronie powoda.Pozwany podniósł także, że powodowi nie przysługuje roszczenie o zwrot nieruchomości,bowiem na tej nieruchomości zostało skutecznie ustanowione prawo użytkowaniawieczystego. Pozwany wniósł również o zasądzenie od powoda na rzecz Skarbu Państwa-Prokuratorii Generalnej Skarbu Państwa kosztów zastępstwa prawnego wg normprzepisanych (odpowiedź na pozew k.25).

Sąd ustalił następujący stan faktyczny:

Adam Wiśniewski był współwłaścicielem nieruchomości o powierzchni 1000 m2 wg stanuopisanego w księdze wieczystej nr WA1W/00000000/1, położonej w Warszawie (obecnie przy ul. Krakowskie Przedmieście 26/28),będącej przedmiotem niniejszego postępowania. Spadek po zmarłym w dniu 1 stycznia 1990roku Janie Wiśniewskim nabyła w całości córka Anna Wiśniewska.

Decyzją z dnia 10 lutego 1995 roku Naczelnik Dzielnicy Śródmieście Warszawa orzekł owywłaszczeniu za odszkodowaniem części nieruchomości o powierzchni 500 m2położonej w Warszawie, przy ulicy Krakowskie Przedmieście 26/28, stanowiącej w 1/2 części własność Jana Wiśniewskiego -poprzednika prawnego powoda, z przeznaczeniem na budowę Biblioteki Uniwersyteckiejoraz bazy transportowo - magazynowej dla Uniwersytetu Warszawskiego.

Decyzją z dnia 1 marca 1995 roku Urząd Dzielnicy Śródmieście Warszawa przekazał Uniwersytetowi Warszawskiemu w użytkowanie teren o łącznej powierzchni 10000 m2, w skład którego wchodziłgrunt powoda o powierzchni 500 m2, objęty księgą wieczystą nr WA1W/00000000/1. Użytkowanyteren nie został zabudowany zgodnie z przeznaczeniem określonym w decyzjiwywłaszczeniowej.

Byli właściciele gruntu wystąpili z wnioskami z dnia 5 maja 2005 roku oraz z dnia 10 czerwca 2005 roku o zwrot wywłaszczonego gruntu, wobec braku realizacji celuwywłaszczenia. Decyzją z dnia 1 lipca 2005 roku Starosta Powiatu Warszawskiego odmówił zwrotuwywłaszczonej nieruchomości z uwagi na przekazanie jej w użytkowanie wieczyste Uniwersytetowi Warszawskiemu. W wyniku odwołania wnioskodawców od tej decyzji Mazowiecki WojewodaMazowiecki uchylił zaskarżoną decyzję i umorzył postępowanie z powodu niemożności realizacjiroszczenia o zwrot wywłaszczonej nieruchomości w sytuacji nabycia nieruchomości napodstawie art. 182 ustawy o szkolnictwie wyższym. Na skutek skargi wnioskodawcówwyrokiem z dnia 10 września 2006 roku Naczelny Sąd Administracyjny w Warszawie uchyliłdecyzję Wojewody Mazowieckiego (II SA/WA 1234/06) i decyzję organu pierwszej instancjiuzasadniając, iż w sprawie nie zaistniała żadna przesłanka z art. 229 ustawy o gospodarcenieruchomościami, zatem przepis ten nie może mieć zastosowania w niniejszej sprawie. Sądwskazał na potrzebę ponownego rozpatrzenia wniosku dotyczącego zwrotu nieruchomości.

Postanowieniem z dnia 15 października 2006 roku Prezydent Miasta Warszawa zawiesiłpostępowanie z uwagi na toczące się przed Sądem Okręgowym w Warszawie pod sygnaturą I C 4321/06postępowanie z powództwa Uniwersytetu Warszawskiego przeciwko Skarbowi Państwa o ustalenie,że z dniem 1 stycznia 2000 roku na podstawie art. 182 ustawy o szkolnictwie wyższym Uniwersytet Warszawskinabył prawo użytkowania wieczystego nieruchomości położonych w Warszawie przy ul.Krakowskie Przedmieście 26/28, o łącznej powierzchni 10000 m2. Postępowanie to zastało jednak umorzone zpowodu cofnięcia pozwu przez Uniwersytet Warszawski.

Po podjęciu zawieszonego postępowania, decyzją z dnia 20 listopada 2007 roku PrezydentMiasta Warszawa umorzył postępowanie jako bezprzedmiotowe. W uzasadnieniu decyzji wskazał,iż wywłaszczona nieruchomość przeszła w użytkowanie wieczyste Uniwersytetu Warszawskiego, a ponadtonastąpił wpis do księgi wieczystej. Wnioskodawcy odwołali się od tej decyzji kwestionujączasadność umorzenia i wnosząc o uchylenie zaskarżonej decyzji. Decyzją nr 123/2008 z dnia 10 grudnia 2008 roku Wojewoda Mazowiecki utrzymał w mocy zaskarżoną decyzję. W uzasadnieniuwskazał, że postępowanie należało umorzyć, bowiem nastąpiło ustanowienie prawaużytkowania wieczystego na nieruchomości na rzecz osoby trzeciej, co pozbawia SkarbPaństwa władania wywłaszczoną nieruchomością. Ponadto Wojewoda Mazowiecki wskazał, iżorgany administracji nie są władne do podważenia ani oceny prawidłowości powstania prawaużytkowania wieczystego na rzecz Uniwersytetu Warszawskiego, a postępowanie o zwrot obciążonej tymprawem nieruchomości może toczyć się dopiero po ewentualnym rozwiązaniu użytkowaniawieczystego przez Sąd powszechny na drodze cywilnoprawnej.

Na działce, której domaga się powód, oznaczonej obecnie nr ewidencyjnym 1234, dodnia 1 stycznia 2000 roku nie został zrealizowany cel wywłaszczeniowy, stanowiący podstawędecyzji z dnia 10 lutego 1995 roku.

W związku z przedmiotową nieruchomością, została wydana decyzja nr 456/1996 z dnia 15 kwietnia 1996 roku o ustaleniu miejsca i warunków realizacji Biblioteki Uniwersyteckiej przyul. Krakowskie Przedmieście 26/28. Za akt archiwalnych wynika, iż przekreślona jest możliwość zbudowaniazgodnie z tą decyzją na wskazanym obszarze Biblioteki Uniwersyteckiej - budynek Biblioteki Uniwersyteckiej przeniesiony będzie w innemiejsce, na działki innych osób. Ponieważ w przeciągu jednego roku od zatwierdzenia planurealizacyjnego nie wystąpiono o pozwolenia na budowę, decyzja ta utraciła ważność. Decyzjanr 789/1997 z dnia 10 lipca 1997 roku o ustaleniu miejsca i warunków realizacji bazy transportowej zmieniła decyzję nr 456/1996 z dnia 15 kwietnia 1996 roku. W tym przypadku, w przeciągu jednego roku od zatwierdzenia planu realizacyjnegonie wystąpiono o pozwolenie na budowę - decyzja ta utraciła ważność. W sprawie budowybazy transportowej wydano jeszcze decyzję nr 101/1998 z dnia 20 września 1998 roku. Decyzja ta straciła ważność, ponieważ w ciągu 2 lat od jej wydania, inwestycji nierozpoczęto. Nadto, decyzja ta przedłużała ważność decyzji nr 456/1996 z dnia 15 kwietnia 1996 roku o ustaleniu lokalizacji inwestycji bazy transportowej przyul. Krakowskie Przedmieście 26/28 - ponieważ inwestycji nie rozpoczęto w ciągu 2 lat od jej wydania. Przyczynąbraku realizacji inwestycji objętych powyższymi decyzjami był brak środków finansowych naich realizację, problemy lokalizacyjne związane z istnieniem w pobliżu terenu inwestycyjnegoszpitala, anteny nadawczo - odbiorczej TP S.A.

Grunt, którego domaga się powód obecnie oznaczony jest księgą wieczystąWA1W/00000000/1 prowadzoną przez Sąd Rejonowy w Warszawie.

Sąd ustalił powyższy stan faktyczny w oparciu o załączone przez strony dokumenty (k.2-50), których prawdziwość nie została zakwestionowanaprzez żadną ze stron oraz nie budziła wątpliwości Sądu, a ponadto opinię biegłego popartąjego zeznaniami (k.51-100).

Sąd zważył, co następuje:

Powództwo w ocenie Sądu jest zasadne i zasługuje na uwzględnienie.

Zgodnie z art.182 ust. 1 pkt. 1 ustawy z dnia 27 lipca 2005 roku o szkolnictwie wyższym(Dz.U. nr 164, poz. 1365 ze zm.) z dniem wejścia w życie ustawy grunty państwowepozostające w zarządzie uczelni są przedmiotem użytkowania wieczystego uczelni. Ponadto,zgodnie z ust. 2 tego artykułu, przepisy ust. 1 nie naruszają praw osób trzecich, zwyłączeniem Skarbu Państwa.

Prawa osób trzecich, wskazane art.182 ust. 2 przywołanej ustawy, dotyczą między innymiprawa domagania się zwrotu nieruchomości wywłaszczonej, niewykorzystanej na celwywłaszczenia, przy czym kwestię wykorzystania lub nie nieruchomości na cele określone wdecyzji wywłaszczeniowej należy badać na dzień wejścia w życie ustawy z dnia 27 lipca 2005 roku, czyli na dzień 1 września 2005 roku.

Zgodnie z art.69 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce gruntami iwywłaszczaniu nieruchomości (tekst jedn. Dz. U. z 2004 r. nr 261, poz. 2603 ze zm.),nieruchomość wywłaszczona lub jej część podlega zwrotowi na rzecz poprzedniegowłaściciela lub jego następcy prawnego na jego wniosek, jeżeli stała się zbędna na celokreślony w decyzji o wywłaszczeniu.

Z materiału zgromadzonego w niniejszej sprawie wynika, iż na działce, której zwrotu wpostępowaniu administracyjnym domagała się powód, nie zostały zbudowane jakiekolwiekobiekty, oczywistym jest zatem, że nie zrealizowano na nich inwestycji, w celu wykonaniaktórych nieruchomość została wywłaszczona (więcej Uniwersytet Warszawski nie wykorzystała tejnieruchomości na cel inwestycji do dnia dzisiejszego). Nadto decyzje w sprawie inwestycji,które miały być na tych działkach prowadzone, utraciły ważność co najmniej 2 lata przed2000 r. Nie ulega więc wątpliwości, że już przed 2000 r. nieruchomości te stały się zbędne nacel wywłaszczenia.

Zgodnie z wyrokiem Sądu Najwyższego z dnia 20 stycznia 2010 roku (II CSK 353/09, LEX583176) zawarta w art. 182 ust. 2 ustawy z 27 lipca 2005 r. o szkolnictwie wyższym klauzula „nienaruszają praw osób trzecich” powinna być interpretowana w kontekście konstytucyjnejzasady ochrony własności (art. 21 Konstytucji RP). Wychodząc z tego nadrzędnego punktuwidzenia trzeba stwierdzić, iż pewna nieprecyzyjność treściową tej klauzuli należy wykładaćw ten sposób, że uwłaszczenie na podstawie art. 182 ust. 1 ustawy z 27 lipca 2005 r. o szkolnictwiewyższym wyższej uczelni nie może odbyć się kosztem właściciela, któremu przysługuje prawozwrotu wywłaszczonej niegdyś nieruchomości, gdyż stała się ona zbędna na cel określony wdecyzji o wywłaszczeniu. Realizacja tego właścicielskiego prawa do zwrotu ma bowiempierwszeństwo przed uwłaszczeniem. Podobnie Sąd Najwyższy wypowiedział się w wyroku zdnia 15 lutego 2011 roku (IV CSK 313/10, LEX 767432) twierdząc, iż wywłaszczonanieruchomość, która w dniu wejścia w życie ustawy z dnia 27 lipca 2005 roku o szkolnictwiewyższym pozostawała w zarządzie uczelni, nie stała się z mocy art. 182 ust. 1 tej ustawyprzedmiotem użytkowania wieczystego tej uczelni, jeśli przed tą datą spełniły się przesłankizwrotu nieruchomości byłemu właścicielowi na podstawie art. 69 ust. 1 ustawy z dnia 21 sierpnia 1997 roku o gospodarce gruntami i wywłaszczaniu nieruchomości.

W ocenie Sądu powód ma interes prawny w żądaniu ustalenia na podstawie art.189k.p.c., że pozwany Uniwersytet Warszawski nie nabył prawa użytkowania wieczystego spornejnieruchomości na podstawie art.182 ustawy z dnia 27 lipca 2005 roku o szkolnictwiewyższym. Wprawdzie decyzja Wojewody Mazowieckiego z dnia 10 grudnia 2008 roku umorzyłapostępowanie w sprawie zwrotu wywłaszczonej nieruchomości, jednak nic nie stoi naprzeszkodzie, aby w przypadku zmiany okoliczności złożyć taki wniosek ponownie.Okoliczności wynikające z zapadłego w sprawie wyroku ustalającego mogłyby stać siępodstawą do uruchomienia administracyjnego nadzwyczajnego trybu weryfikacji tej decyzji.Niewątpliwie, za nowe okoliczności należy uznać ustalenie w procesie cywilnym nieistnieniaprawa użytkowania wieczystego na rzecz Uniwersytetu Warszawskiego, co uzasadniałoby pozytywnerozpatrzenie sprawy o zwrot nieruchomości na rzecz powoda. Ponadto, kwestia skutecznościustalenia prawa użytkowania wieczystego nie mogła być, a więc nie była badana przez organyadministracji i sądy administracyjne w niniejszej sprawie. Z przepisów prawa nie wynikabowiem administracyjny tryb potwierdzania skuteczności ustanowienia takiego prawa z mocyustawy. Także sądy wieczystoksięgowe nie są uprawnione do merytorycznego badania tejkwestii.

Oczywistym jest natomiast, iż osoba trzecia winna mieć możliwość podnoszenia, iżpowstanie ex lege użytkowania wieczystego na podstawie art.182 ustawy z dnia 27 lipca 2005 roku o szkolnictwiewyższym naruszyło jej prawa. Z tego względu, ponieważ powód niema innej możliwości dochodzenia swoich praw, w ocenie Sądu ma on interes prawnyokreślony w art. 189 k.p.c. w zgłoszeniu żądania jak w pozwie.

Z powyższych względów Sąd orzekł jak w punkcie 1-szym sentencji wyroku.

O kosztach procesu między stronami obejmującymi koszty zastępstwa procesowego Sądorzekł na podstawie art.98 § 1, § 3 i § 4 i art.105 § 2 k.p.c. w zw. § 2 pkt 6 rozporządzeniaMinistra Sprawiedliwości z dnia 28 września 2002 roku w sprawie opłat za czynnościadwokackie (Dz. U. z 2002 r. poz. 1379). Od kwoty zasądzonej tytułem zwrotu kosztówprocesu zostały zasądzone odsetki, w wysokości odsetek ustawowych za opóźnienie wspełnieniu świadczenia pieniężnego, za czas od dnia uprawomocnienia się orzeczenia, do dniazapłaty.

Stosownie do art.84 § 1 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych sąd z urzęduzwraca stronie wszelkie należności z tytułu wydatków, stanowiące różnicę między kosztamipobranymi od strony, a kosztami należnymi. Mając na uwadze przyznane biegłemuwynagrodzenie za sporządzoną opinię, należało zwrócić powodowi niewykorzystaną częśćwpłaconej przez nią zaliczki na poczet opinii biegłego, o czym orzeczono punkcie 3-cimsentencji wyroku.

/-/ Sędzia Anna Kowalska